571 
belangrijk  minder  titervloeistof  noodig,  dan  liet  ik  nit  een  tweede 
buret  zooveel  alkohol  van  56  volmimprocenten  (s|)ec.  gew.  0.921) 
bij  de  te  onderzoeken  100  c'M'  toevloeien,  dat  bet  totale  voliuim 
aan  het  einde  der  titratie  weer  tiisschen  145  a 147  cM*  zou  be- 
dragen; en  in  deze  vloeistof  werd  dan  het  eind[)unt  bepaald.  Van 
dezen  voorzorgsmaatregel  werd  afgezien,  wanneer  het  totale  voluum 
aan  hel  einde  der  proef  tnsschen  140  en  147  cM'  lag.  Deze  maat- 
regel beoogt  te  verhimleren  dat  bij  een  onderzoeking  naar  het  titreerbare 
calcium  in  zoutoplossingen  derzelfde  molekulairo  concenti-atie,  deze 
bij  het  eindpunt  der  titratie  verschillende  molekulaire  concentratie 
zouden  bezitten  en  daardoor  niet  meer  vergelijkbaar  zonden  wezen. 
Van  het  citroenzuur  en  zijn  verschillende  substitiitie-pi’oducten 
werden  1/10  N neutrale  oplossingen  der  natriumzouten  gemaakt 
(neutraal  legen  lakmoes;  gecontroleerd  werd  dat  zij  bij  veialunning 
met  hetzelfde  voluum  der  bovengenoemde  gipsoplossing  neutraal 
tegen  lakmoes  bleveiO-  Als  normale  oplossit)gen  beschouwde  ik  zulke, 
die  één  grammolekuul  pei'  liter  bevatten  (dus  niet;  één  gramaecjui- 
valent  bij  meerbasische  zuren).  Het  mengsel  van  gips  en  van  (ev. 
gesubstitueerd)  citraat  bevatte  derhalve  de  verschillende  zouten  in 
de  concentratie  van  1/20  N. 
De  met  hetzelfde  voluum  water  vei'dunde  gipsoplossing  verbruikte 
1 gemiddeld  45.7  cM*.  Dit  komt  overeen  met  12.2  deelen  CaO  per 
100000  deelen  water;  of  met  8.7  deelen  Ca  per  100000  deelen 
water.  Bij  citraten  enz.  werd  uit  een  tabelletje  Lunge  en  Bekl  C 
i (berekend  uit  proeven  van  Faist  en  Knauss)  afgeleid,  hoeveel  Ca 
j bij  de  titratie  niet  teruggevonden  werd,  berekend  als  procent  van  de 
j totale  hoeveelheid  (8.7). 
In  de  eerste  kolom  vermeld  ik  de  verbruikte  hoeveelheid  cM* 
titervloeistof;  in  de  tweede  kolom  de  hoeveelheid  niet  teruggevonden 
calcium  als  percent  van  de  totale  hoeveelheid. 
Zoo  vond  ’ik : 
a.  Citroenzuur 
2.6  cM» 
96  “/. 
b.  De  alkoholgroep  onwerkzaam  gemaakt. 
Acetylcitr  oen  zuur 
40.9  cM’ 
12  V. 
Vergeleken  met: 
Aconietzuur 
41.3  cAD 
11  “/„ 
Tricarballylzuur 
40.8  cM* 
12  »/„ 
Isoal  1 j leen  tetracarboonzuur 
39.8  cAP 
14  ”/„ 
b 6e  druk,  Ile  deel,  p.  232. 
b Als  zóó  weinige  cM'*  titervloeistof  voldoende  zijn  om  tot  de  grenswaarde  te 
komen,  is  de  grens  veel  minder  gemakkelijk  te  beoordeeleu  dan  anders  en  de 
waarnemingen  verschillen  dan  sterker  van  elkander. 
37 
Verslagen  der  Afdeeling  Natuurk.  Dl.  XXXll  A®.  1923. 
