Scheikunde.  — L.  Hamburger;  „Stikstofbindhig  volgens  het  cyanide- 
procédé  en  atoombouiv.” 
(Aangeboden  door  de  Heeren  P.  Ehrenfest  en  J.  Böeseken). 
a.  Inleiding.  Gelijk  men  weet  vormt  de  reactie 
MCO,  -f  4C  + N,  = M (CN),  + 3CO 
den  grondslag  voor  de  stikstofbinding  volgens  het  z.g.  cyanide-procédé. 
Voor  deze  omzetting  blijkt  de  temperatuur,  waarbij  de  stikstofbin- 
ding met  praetisch  merkbare  snelheid  verloopt,  zeer  uiteen  te  loopen, 
al  naar  gelang  voor  het  metaal  M een  ander  element  wordt  gekozen. 
H.  Lünuén  heeft  ook  Rb.  en  Cs.  in  de  onderzoekingen  betrokken 
en  meent,  dat  er  een  verband  bestaat  tussclien  kookpunten  en  atoom- 
gewiehten  der  betretfende  metalen  en  de  ,,cjaneering8temperatuur”. 
’ Het  is  echter  niet  mogelijk  een  quantitatief  verband  op  dezen  grond- 
slag af  te  leiden. 
b.  Reactie-stadia.  Om  tot  een  nader  inzicht  te  komen,  moge  men 
bedenken,  dat  men,  blijkens  verschillende  onderzoekingen  (zie  in 
liet  bijzonder  die  van  J.  E.  Bucher  ’)  in  het  reactieverloop  allereerst 
twee  stadia  dient  te  onderscheiden: 
I.  M CO,  -h  2C  = M + 3CO. 
II.  M -f  2C  + N,  = M (CN),. 
Vaïi  deze  reactie’s  is  I van  een  uiterst  endotherra  karakter, 
II  daarentegen  sterk  exothei-m ; II  verloopt  (event.  bij  toevoeging 
van  een  katalysator)  praetisch  momenteel.  Of  een  praetisch  merkbare 
reactie-snelheid  tot  stand  komt,  zal  dus  van  I afhangen.  Het  sterk 
endotherme  karakter  van  I echter  heeft  tengevolge,  dat  de  totaal- 
reactie  1 en  II  eveneens  nog  in  belangrijke  mate  endotlierm  is,  zoodat 
bij  intreden  der  reactie  de  temperatuur  tamelijk  wel  constant  blijft  tot 
de  reductie  van  MCO,  beëindigd  is.  De  daarbij  benoodigde  energie- 
hoeveelheden  zijn  zoo  groot,  dat  onder  vergelijkbare  condities  facto- 
ren als  verdeelings-,  verdnnnings-,  oplos-,  smelt-  en  verdampings- 
energieën  van  ondergeschikte  beteekenis  blijven.  Evenzoo  kan  de 
afhankelijkheid  der  reactie-energie  van  de  temperatuur  binnen 
wijde  grenzen  verwaarloosd  worden.  De  mogelijkheid  van  al  deze 
benaderingen  stempelt  de  cyaneeringsreactie  tot  één  der  weinige 
b Cf.  Th.  Thorsell.  Zeitschr.  f.  angew.  Chemie  33,  25!  (1920). 
’)  J.  E.  Bucher.  Jl.  of  Ind.  & Eng.  Chem.  9,  233  (1917). 
