683 
opneming  der  stof,  dan  volgt  uit  de  gelijkheid  der  veranderingen  van 
vrije  energie  en  van  bindingswarinte,  dat  de  bindings-isotherme  een 
beloop  moet  liebben,  zooais  Freundlich  dat  gevonden  lieeft,  n.1. 
dat  zij  vrijwel  horizontaal  begint  en  daaiuia  de  bolle  zijde  naar 
onderen  keert.  Dit  blijkt  bij  waterige  oplossingen  van  zwavelzuur 
en  phosphorznnr  en  bij  de  opzwellende  eiwitstoffen  en  polysaccha- 
riden  het  geval  te  zijn.  In  alle  deze  gevallen  blijkt  de  formule  van 
Freundlich  als  benaderingsformule  voor  kleine  concentraties  te 
geiden,  bij  waterige  oplossingen  van  zwavelzuur  en  phosphorzuur 
zelfs  bizonder  goed,  hoewel  wij  hier  zeker  niet  met  echte  opper- 
vlakte-adsorptie  te  doen  hebben,  maar  met  echte  menging. 
Het  is  derhalve  dttidelijk,  dat  de  geldigheid,  der  formule  van 
Freundlich  7iiet  het  bewijs  levert,  dat  ineu  met  o pgervlakte- adsorptie 
te  doen  heeft.  Omgekeerd  is  ook  de  gelijklieid  in  de  verandering 
van  vrije  energie  en  van  warmte-effect  geen  bewijs,  dat  een  ideale 
geconcentreerde  oplossing  bestaat.  Het  lijkt  mij  niet  onwaarschijnlijk, 
dat  deze  gelijkheid  ook  bij  de  zuivere  oppervlakte-adsorptie  bestaat, 
en  wellicht  bij  vele  der  gecompliceerde  tusschen  beide  gelegen  ver- 
schijnselen, die  men  tegenwoordig  sorptie  noemt.  Bij  het  opnemen 
van  water  door  ferrocvankoper,  waarbij  een  krasse  kleurverandering 
van  violetzwart  tot  lichtbruin  optreedt,  vond  ik  haar  bevestigd 
De  eerstvolgende  stap  is  nu  — lijkt  mij  — deze  betrekking  bij  een 
aantal  typische  voorbeelden  van  echte  oppervlakte-adsorptie  en  van 
sorptie  te  toetsen.  Immers,  blijkt  zij  overal  te  gelden,  dan  is  dit 
een  gewichtige  bijdrage  tot  de  kennis  der  sorptie-verschijnselen ; 
en  geldt  zij  nu  eens  wel  en  dan  weer  niet,  dan  is  te  bestudeeren, 
waar  dit  van  afhangt.  Maar  afgezien  daarvan  voeit  zij  tot  een 
betere  methode,  om  sorptie-  en  adsorptie-verschijnselen  te  analyseeren  : 
de  gelijktijdige  bepaling  der  sorptie-isothermen  en  der  sorptie  tüamnten. 
Deze  methode  levert  een  veel  dieper  inzicht  dan  de  thans  gebrui- 
kelijke, die  zich  beperkt  tot  de  enkele  bepaling  der  sorptie-isotherrne 
voor  kleine  concentraties.  Dat  de  formule  van  Freundlich  zoo  alge- 
meen bij  deze  kleine  concentraties  geldig  is,  zal  waarschijnlijk  blijken 
te  beteekenen,  dat  (bij  een  systeem,  waarin  de  veranderingen  van 
vrije  energie  en  van  warmte-effect  bij  benadering  gelijk  zijn)  de 
differentiale  sorptie- warmte  eerst  zeer  groot  is  en  gaandeweg  bij  het 
opnemen  afneemt;  hoe  langer  het  (bijna)  asymptolische  horizontale 
beginstuk  der  isothei-me  is,  des  te  langer  zal  de  differentiale  sorptie- 
warmte  een  groote  waarde  behouden.  Het  gewichtige  van  deze 
methode  tol  onderzoek  der  sorptie-verschijnselen  is  nu  vei'der,  dat 
')  Deze  Verslagen,  Deel  XXXI.  N®.  9 en  10. 
