687 
water  een  even wiclitsverschijnsel  te  zijn,  dat  met  hysterese  bezwaard 
is.  Dit  i’esultaat  is  in  opvallend  contrast  met  de  ervaring  van 
Fheundmch,  dat  de  absorptie  van  opgeloste  stoffen,  als  jodium,  kleur- 
stoffen en  organisclie  zuren,  een  evenwicht  is,  dat  zich  glad  instelt 
onafhankelijk  van  den  toestand,  waarvan  men  uitgaat  en  binnen 
weinige  minuten;  deze  waarneming  van  Frbundlich  werd  voor 
loste  stoffen  door  vele  onderzoekers  bevestigd. 
Om  den  invloed  der  hysterese  onschadelijk  te  maken,  moest  het 
evenwicht  van  twee  kanten  bepaald  worden;  de  benaderde  waarde 
van  den  evenwichtstoestand  werd  dan  door  middelen  nit  de  beide 
zoo  gevonden  waarden  berekend.  Er  werden  dus  tweemaal  13  mon- 
stertjes luchtdroge  kool,  elk  ongeveer  één  gr.  zwaar,  in  kristalliseer- 
schaaltjes  afgewogen.  De  eene  helft  dezer  schaaltjes  werd  één  a 
twee  weken  lang  in  een  vacuumexsiccator  boven  zwavelzuur  ge- 
droogd; zij  bevatten  dan  nog  slechts  1 a 2 deelen  water  op  iOO 
gew.  deelen  droge  kool.  De  andere  helft  werd  geduretide  even  langen 
tijd  in  een  vacuumexsiccator  boven  water  gesteld;  zij  bevatten  dan 
omstreeks  90  deelen  water  per  100  deelen  droge  kool.  Dan  werden 
dertien  kleine  exsiccatoren  met  zwavelzuurwater-mengsels  van  bekende 
dampspanning  ingericht;  in  eiken  exsiccator  werd  een  gedroogde  en 
een  bevochtigde  koolstof  geplaatst.  Deze  zuren  werden  eenige  malen 
ververscht.  Na  40 — 90  dagen,  als  de  schaaltjes  reeds  geruimen  tijd 
zoo  goed  als  gewichtsconstant  waren  geworden,  werd  aangenomen 
dat  zij  hun  eenzijdig  evenwicht  bereikt  hadden.  Alle  proeven  ge- 
schiedden bij  een  temp.  van  16 — 20°  C.  in  een  kamer,  waarin  de 
temperatuurswisselingen  bijzonder  klein  zijn  (kamer  speciaal  voor 
thermochemie  gebouwd). 
De  waterdarapspanning  h werd  uitgedrukt  als  fractie  van  de 
maximumspanning  van  water  bij  dezelfde  temperatuur  ; de,  gesorbeerde 
hoeveelheid  i als  grammen  water  per  één  gram  droge  kool.  De 
vrije  energie  bij  de  sorptie  van  één  gram  vloeibaar  water  wordt 
1252 
gevonden  uit  de  betrekking  A = log^'‘  h. 
18 
Fig.  2 vertoont  de  istotherme.  De  curve  begint  als  een  echte 
adsorptie-curve  (of  als  de  isotherme  van  een  geconcentreerde 
oplossing),  maar  met  een  zeer  kort  horizontaal  beginstuk  '), 
krijgt  echter  ter  halver  hoogte  [h  = 0.40  a 0.65)  een  bijna 
horizontaal  stuk;  bij  h = 0.65  en  ^ = 0.57  begint  dan  een 
nieuw  stuk  der  curve  (dat  echter  zonder  eenigen  scherpen  over- 
b Waarschijnlijk  is  dit  te  lang  geteekend;  heeft  de  kool  door  drogen  hij  200°  G. 
niet  door  oxydatie  eenigermate  aan  gewicht  verloren?  Waarschijnlijk  is  het  hori- 
zontale begin,  als  het  bestaat,  slechts  zwak  uitgesproken. 
