691 
koUoïdcheiiiie  ontgaan,  en  hebben  daardoor  niet  de  beteekenis  ge- 
kregen, die  zij  verdienen.  De  curve  vertoont  typisch  hetzelfde  beloop 
als  de  door  mij  voor  kool  gevondene;  het  begin  als  de  curve  voor 
een  mengwarmte,  het  bijna  rechtlijnige  middenstuk,  het  einde  in  een 
curve  met  de  concaviteit  naar  onderen.  Jammer  genoeg  hebben  wij 
geen  reden  te  gelooven,  dat  het  kiezelzunr,  dat  Bellati  en  Finazzi 
onderzochten,  precies  dezelfde  constanten  bezit  als  dat,  waaraan 
VAN  Bëmmelen  en  Andekson  hunne  dampspanningsbepalingen  uitgevoerd 
hebben,  daar  de  eigenschappen  sterk  van  de  bereiding  afhangen. 
Bij  de  boven  beschreven  proe\en  met  kool  is  dit  wel  het  geval. 
Wij  hebben  dus  hier  bij  de  opneming  van  waterdamp  door  kool 
met  een  stelsel  te  doen,  waarvan  de  isotherme  en  de  curve  der 
sorptie-warmten  geheel  overeenstemmen  met  dezelfde  curven  bij  die 
kiezelzuur-gelen,  welke  een  zoogenaamden  ,, omslag”  verloonen. 
Bij  kiezelzunr  is  het  zeer  waarschijnlijk,  dat  in  het  vlakke  stuk 
zeer  fijne  kapillairen  zich  met  water  vullen  ; want  opneming  van  water 
doet  de  opake  stof  weer  doorzichtig  woiden.  Zsigmondy  en  Anderson  ') 
wezen  erop,  dat  men  uit  de  dampspanning  van  het  water  in  het 
vlakke  stuk  den  radius  dezer  fijne  kapillairen  berekenen  kan ; zij 
kwamen  daarbij  tot  waarden  van  de  grootte-orde  J.3X  10“®  mM. 
voor  het  begin,  en  2.6  X 10^®  niM.  voor  het  einde  van  het  vlakke 
stuk.  En  zij  toonden  verder  aan,  dat  als  men  hetzelfde  kiezelzuur- 
gel  in  een  alkohol-  of  benzol-gel  overvoert  eri  uit  de  dampspanning 
van  den  alkohol  of  het  benzol  den  radius  der  kapillairen  berekent, 
men  voor  dien  radius  getallen  van  dezelfde  grootte  krijgt  als  bij 
water.  Dit  spreekt  zeer  sterk  voor  de  op\atting,  dat  het  vlakke 
middenstuk  op  de  vulling  van  gaandeweg  iets  wijder  wordende 
kapillairen  berust,  dus  op  mikroporositeit. 
Pathick  ’)  herhaalde  deze  proeven  met  vloeibaar  koolzuur  en 
vloeibaar  zwaveldioxide  bij  kiezelzuurgel.  Hij  vond  toen  echter  veel 
minder  goede  overeenstemming  voor  de  grootte  der  kapillairen;  hij 
trachtte  dit  te  verklaren  door  de  grootere  dikte  der  kapillaire  laag 
dicht  bij  het  kritische  punt, 
Bachmann,’)  in  Zsigmondy’s  laboratorium  werkend,  verklaarde  ook 
het  vlakke  middenstuk  in  de  isotherme  van  kool  en  water  door  een 
stelsel  van  zulke  fijne  kapillairen.  Daar  de  slof  opaak  is,  laat  zich 
niet  vaststellen  of  deze  eigenschap  in  het  middenstuk  sterker  wordt. 
b Zeitschr.  f.  physikal.  Chemie,  88,  p.  191  (1914);  Zsigmondy,  Lehrbuch  der 
Kolloidchemie,  4e  druk,  p.  219—234. 
b Patrick,  Diss.  Göttingen,  1914. 
b Bachmann,  loc.  cit. 
