m 
Mijne  proeven  voeren  dan  tot  de  volgende  getallen  voor  dezen  radius : 
0.157 
A,  = 0.410 
i\  = 1.24  X 10-6 
nlM. 
(begin  van  het 
vlakke  stuk) 
7,  = 0.362 
A,  = 0.517 
r,  = 1.67  X 10-6 
mM. 
i,  = 0.491 
h,  = 0.596 
r,  = 2.13  X 10-6 
mM. 
i,  = 0.57 
A,  = 0.66 
r,  = 2.57  X 10-6 
mM. 
(einde  van  het 
vlakke  stuk) 
De  gevonden  waarden  voor  den  radius  der  mikrokapillairen  stem- 
men zoo  sterk  overeen  in  grootte-orde  met  de  getallen  van  Zsigmondy 
en  Anderson  en  met  die  van  Bachmann,  dat  men  zich  verwonderen 
moet,  telkens  weer  deze  grootte-orde  aan  te  treffen.  (Het  tweede 
stelsel  kapillairen,  dat  Bachmann  uit  zijne  curven  meent  te  mogen 
afleiden,  schijnt  mij  dubieus). 
De  overeenstemming  in  den  vorm  der  curven  voor  de  sorptie- 
warmten  met  hun  typisch  afgeplatte  stuk  bevestigt,  dat  het  vlakke 
stuk  der  isotherine  bij  kool  en  bij  kiezelzuur  dezelfde  oorzaak  heeft. 
Des  te  opvallender  is  het  onder  deze  omstandigheden,  dat  Beri^ 
en  Andress  gevonden  hebben,  dat  dezelfde  kool,  die  met  water  een 
vlak  middenstuk  in  de  isotherme  geeft,  met  orgcmische  vloeistoffen 
(zooals  benzol  of  raethylalkohol)  een  curve  zonder  eenig  vlak  midden- 
stuk geeft,  en  met  een  veel  langer  horizontaal  beginstuk  (voor  kleine  1). 
Deze  proeven  leveren,  als  haar  juistheid  bevestigd  wordt,  het  bewijs, 
dat  de  verklaring  van  Zsigmondy,  ten  minste  vooi- kool,  niet  de  juiste 
kan  wezen.  Ik  ben  daarom  ermee  bezig  deze  proeven  te  herhalen 
en  ook  de  curven  der  sorptie-warmten  te  bepalen. 
Schiet  de  verklaring  van  Zsigmondy  voor  het  vlakke  stuk  in  de 
isotherme  en  voor  het  afgeplatte  stuk  bij  de  sorptie-warmten  te  kort, 
dan  ligt  het  — dunkt  mij  — voor  de  hand,  den  afwijkenden  vorm 
der  isotherme  van  water  in  verband  te  bi’engen  met  het  feit,  dat 
loater  vaste  lichamen,  zooals  kool,  veel  moeilijker  bevochtigt  dan  orga- 
sclte  vloeistoffen,  zooals  benzol  of  methylalkoho!  doen.  Wij  zouden 
dan  bij  water  en  kool  te  doen  hebben  met  oppervlakte-adsorptie 
aan  een  oppervlak,  dat  moeilijk  bevochtigd  wordt,  een  verschijnsel 
waarvan  tot  nu  toe  slechts  één  voorbeeld  eeniger  mate  uitgewerkt 
is'),  nl.  de  adsorptie  van  waterdamp  aan  te  voren  scherp  gedroogde 
glaswol,  welke  Trouton  onderzocht  heeft  ’).  De  giaswol  was  door 
1)  Frbundlich,  Kapillarchemie,  2e  druk,  p.  223.  Wellicht  is  ook  hier  vaste 
oplossing  in  de  grenslaag  als  complicatie  aanwezig. 
2)  Freundlich,  loc  cit. 
