693 
drogen  bij  162°  boven  pliospliorpentoxj-de  voorbehandeld  en  gaf  nii 
j een  isothernie  met  een  vlak  middenstuk  (wellicht  zelfs  met  een  zwak 
retrograde  stuk),  welke  een  groote  analogie  vertoont  met  den  vorm 
I der  isotherme  voor  water  aan  kool.  Was  de  glaswol  te  voren  goed 
I bevochtigd  geweest,  dan  gaf  zij  een  S-vorm,  zooals  die  bij  mengsels 
van  zwavelzuur  en  water  en  bij  opzwelbare  lichamen  met  water 
als  imbibitie-vloeistof  gevonden  zijn  ; karakteristiek  is  daar  het  begin 
1 met  een  sterk  uitgesproken  horizontaal  stuk  voor  kleine  in  welk 
I gebied  de  adsorptie-forniule  van  Freundt.ich  geldt.  Dergelijke  curven 
1 vonden  nu  Beul  en  Andress  voor  de  adsorptie  van  die  vloeistoffen, 
I welke  de  kool  goed  bevochtigen. 
I Deze  opvatting  zou  ook  verklaren  kunnen,  waarom  de  adsoï'ptie 
I aan  kool  van  water  zoo  sterke  hysterese  vertoont,  terwijl  die  van 
I organische  dampen  zonder  hysterese  schijnt  te  verloopen.  Mogelijker- 
j wijze  is  daarbij  echter  ook  vaste  oplossing  in  de  grenslagen  in  het  spel  '). 
j De  proeven  worden  voortgezet. 
j 5.  Conclusies. 
\ 1.  Bij  het  onderzoek  van  sorptie-verschijnselen  is  het  onvoldoende 
I de  bindings-isotherme  te  bepalen;  men  moet  te  gelijkertijd  aan 
hetzelfde  materiaal  de  sorptie-warmte  als  functie  van  de  hoeveelheid 
1 opgenomen  stof  bepalen. 
j 2.  De  onderzochte  dierlijke  kool  bleek  een  isolherme  te  bezitten 
met  een  nagenoeg  vlak  middenstuk,  analoog  aan  de  isotherme  van 
; niet-oud-geworden  kiezelzuur.  De  soi’ptie-warmte  had  een  daarmee 
, overeenstemmend  beloop,  een  afgeplat  middenstuk. 
; 3.  Door  aan  te  nemen,  dat  dit  beloop  verklaard  wordt  door  een 
I stelsel  van  mikrokapillairen,  bereken  ik  uit  de  isotherme  den  radius 
dezer  kapillairen  (evenals  bij  kiezelzuur)  op  1.2  a 2.6  pp.  Dat  deze 
I grootte  zoo  nauwkeurig  met  die  bij  kiezelzuur  overeenstemt,  is  eeniger- 
I mate  vreemdsoortig  en  opvallend. 
I 4.  Het  is  echter  twijfelachtig  of  deze  verklaring  door  het  aannemen 
j van  een  stelsel  van  mikrokapillairen  juist  is.  Waarschijnlijk  lijkt. 
I mij  dat  de  moeilijke  bevochtiging  der  kool  door  water  de  verklaring 
I levert. 
5.  Opvallend  is  de  sterke  hysterese  in  de  isotherme.  ’) 
b Bij  het  zoeken  naar  mogelijke  verklaringen  voor  hel  afwijkend  gedrag  van 
water  aan  kool  werd  mij  veel  klaar  in  gesprekken  met  Dr.  M.  Polanyi. 
*)  Op  de  gecompliceerde  resultaten  van  B.  Gustaver  (Kolloidchem,  Beihefte, 
1922)  en  op  de  proeven  van  HaLLSTRöNO  (Diss.  Helsingfors,  1920)  kom  ik  in  een 
volgend  stuk  terug.  Om  deze  mededeeling  kort  te  houden,  beperk  ik  er  mij  thans 
toe  ze  te  vermelden. 
