841 
invloeden,  welke  onze  zuiger  ondervindt  eti  die  welke  op  een 
gewone  as,  rustende  in  een  lagerblok,  worden  uitgeoefend. 
Zeker  bestaan  er  ook  verscliilpunten,  welke  vooral  daar  in  te 
zoeken  zijn,  dat  in  ons  geval  de  z.g.  lagerdruk  ontbreekt  wegens 
het  verticaal  staan  van  den  zuiger.  Omwerking  van  de  theorie 
leerde  nn,  dat  bij  voldoende  omtreksnelheid  zich  overal  tusschen 
zuiger-  en  gatwand  een  vloeistoflaag  zal  instellen.  Het  toerental 
waarbij  dit  geschiedt  noemen  we  het  kritische  toeretital  tx>y,.  Het  is 
afhankelijk  van  de  viscositeit  van  de  gekozen  vloeistof.  Boven  dit 
toerental  zon  dan,  bij  gebrek  aan  eenig  tnetaalcontact,  ook  de  axiale 
wrijving  een  vloeistofw  rij  ving  zijn. 
Ten  einde  de  geldigheid  van  deze  theorie  na  te  gaan,  werd  de 
ter  beschikking  staande  drukbalans  van  het  v.  d.  WAAi.s-Fonds  ge- 
wijzigd, zoodat  zij  een  mechanisch  regelbare  aandrijving  verkreeg. 
Deze  verandering  geschiedde  door  den  aan  het  laboratorium  ver- 
bonden instrumentmakei’,  den  Heei'  .).  Wassenaar. 
Karakteristiek  voor  een  vloeistofwrijving  is  hare  eveni'edigheid 
met  de  snelheid.  Wordt  nu  den  zuiger  een  bepaald  aanvangstoeren- 
tal  gegeven  en  daarna  de  aandrijving  uitgeschakeld,  dan  zal  de 
beweging  vertraagd  worden  en  de  in  den  tijd  t afgelegde  hoek  a 
zal  een  waarde  verkrijgen 
waarin  A een  constante  is.  Zoodra  echter  het  toerental  onder  de 
kritische  waarde  daalt,  treedt  metaalcontact  op  en  verandeit  het 
beeld  van  de  beweging. 
Over  het  geheele  meetbereik  van  de  drukbalans  werd  op  deze 
manier  het  verloop  nagegaan  en  overeenstemming  tusschen  experi- 
ment en  theorie  geconstateerd.  Het  kritische  toerental  bleek  hierbij, 
zooals  te  verwachten  was,  wel  afhankelijk  van  de  temperatuur, 
daar  deze  de  viscositeit  beïnvloedt,  doch  onafhankelijk  van  de  be- 
lasting. 
Nog  duidelijker  wijst  een  electrische  bepaling  de  geldigheid  der 
veronderstellingen  aan.  Werd  toch  de  electrische  weerstand  tusschen 
as  en  wand  gemeten,  dan  bleek  deze  boven  een  bepaald  toerental 
omstreeks  700  Ohm,  om  bij  daling  der  snelheid  vrij  plotseling  op 
0.2  Ohm  terug  te  vallen.  Onder  deze  waarden  is  de  weerstand  der 
leidingdraden  inbegrepen. 
Conclusie:  Voor  een  gunstig  gebruik  van  de  drukbalans  moet  men 
steeds  boven  het  kritische  toerental  werken.  Dit  toerental  is  voor 
iedere  vloeistof  en  temperatuur  experimenteel  vast  te  leggen. 
