i 
INLEIDliNG. 
Bvworlctuigde en enbewcrktuüjdc lujclunnen. 
Kcnc hoofdverdeeling der aardsclie ligchamen is die, waar- 
bij wij lien in bewerktuigde (organica) cn onbewerk- 
tuigde (anorgunica) onderscheiden. De onbewerktuigde lig- 
chamcn kunnen slechts door uitwendige toevoeging van 
gelijksoortige doelen aangroeijen of in omvang toenemen ; 
zij hezitten geenc ongelijksoortige deelen, hoezeer zij wel 
uit meerdere scheikundige grondbeginselen beslaan kunnen. 
In hunnen volkomenen toestand bieden zij gemeenlijk regel- 
matige figuren aan, welke men kristallen noemt, en die 
door platte vlakken en regte lijnen begrensd zijn. Hunne 
kennis maakt het onderwerp der delfstofkunde uit. 
De overige ligchamen noemen wij bewerktuigd, omdat 
zij uit verschillende deelen, uit vezels, vaten, cellen enz. 
beslaan, welk zamenslel bewerktuiging genoemd wordt. 
In deze ligchamen bestaat een naauw verband tussclicn alle 
deelen ; van welk verband wij in de onbewerktuigde lig- 
chamen geene sporen aantreffen, wier deelen elk op zich 
zclvcn bestaan, en, van het geheel gescheiden, niet ophou- 
den hetzelfde te zijn, hetgeen het geheel te voren was. 
Wat de gedaante betreft, regie lijnen cn platte vlakken zijn 
bier hoogst zeldzaam, terwijl daarentegen ronde vlakken 
cn kromme lijnen gewooulijk do grenzen zijn, binnen 
welke de deelen van planten en dieren omschreven zijn. 
De bewerktuigde wezens vertoonen verschijnsels, welke 
men levensverschijnsels noemt, waarvan dc meest alge- 
meene in cene gedurige opneming van nieuwe sloffen, 
UI het vormen van nieuwe doelen en organen (in groei, 
ontwikkeling, herstelling) en in de voortbrenging van ge- 
lijksoortige wezens (de voortplanting) beslaan. Het alschci- 
den van dc lol voeding ondienstige beslanddeelen uil de op- 
genomene vocdscls, cn van dc door het leven veranderde en 
lot instandhouding des levens ongeschikt gewordene sloffen, 
is het middel, waardoor dc eigenaardige scheikundige men- 
