KLASSE DEK SCHELPDIEREN. 
163 
T. II, p. 156 [enibid.IV. 1855,p. 881, J.T. D. H.], eti humbert, 
ibid. 1853. ï. XXp. 333. Dat deze dieren gevvoonlijk van geschei- 
den geslacht zijn, wordt hier door talrijke nieuwe waarnemingen, 
vooral ook bij zeeschelpdieren, bevestigd. Echter zijn de geval- 
len van hermaphroditische geslachtsontwikkeling op verre na 
zoo zeldzaam niet, als men vroeger wel aannam. Zulks vindt 
niet alleen bij üyclas en Peclen glaber plaats maar ook bij 
Pecten Jacobamis, P. maximus, (bij P, varius niet), bij Cardium 
serralum (niet bij C. edule enz.), bij Ostrea, en welligt nog 
bij andere vormen. Het herkennen, of men in het een of 
finder bepaald geval met een dier te doen heeft, hetwelk her- 
maphroditisch of wel van gescheiden geslacht zij, wordt ove- 
rigens daardoor moeijelijker gemaakt, dat de geslachtsklieren 
van versehillenden aard bij het hermaphroditische dier niet 
zelden op verschillende tijden tot ontwikkeling komen, even 
gelijk wij zulks ook boven bij de Salpae gezien hebben. Zoo is 
het b. v. bij den oester het geval, bij welken overigens niet de 
vrouwelijke, maar de manlijke geslachtsrijpheid voorafgaat. 
Uit een anatomisch oogpunt bieden de hermaphroditische 
schelpdieren evenzeer onderling veel verschil aan. Nu eens 
kan men, gelijk zulks bij Cjjclas het geval is, afzonderlijke 
testes en ovaria onderscheiden, dan weder vindt men, bij 
Ostrea bijv., mannelijke en vrouwelijkc klierzakken door elk- 
ander aan dezelfde uitvoerings'^ngeu, of men treft ook wel 
(bij Cardium serra(um) wezentlijke hcrmaphroditische klier- 
zakjes aan, welke eijeren en zaaddiertjes in dezelfde ruimte 
afscheiden. 
Nog talrijker zijn de waarnemingen, welke wij over de ont- 
wikkelingsgeschiedenis der sehelpdieren hebben bekomen. Hier- 
toe belmoren : ' 
LEUCivART, Ueher Entwichlimg von Anodimtu. Morphologie der 
vdrheUnae Thiere, S. 1G3. 
o. SCUMIDT, Entwieklnng von Cgclas calyculata in müller’s 
Arebiv f. Anat. und Physiol. 1854, S. 428 (*). 
(*) Voeg hierbij ook van denzelfden Zur Eniwickelungsgeseb. der 
Najaden. Mit 4 Tafeln [Aiis deni Jahrg. 1856 der SUzungsher. der 
math. naturw. Classe der kaisert. Akad. der Wtssensch. Bd. XIX. 
S. 183, besonders ahgedruckt). J, v.vN DER hoeven. 
11 * 
