B A 
N 
D A. 
Afje- 
bctfi 
*er de kruiden cn aardgewaflen zoo wel 
niet tieren * als wel groene Mangas , 
Djambpes, en andere boornen, die, al- 
zoozy diep ge wortelt zyn, 'er vry wed- 
drig groef en > hoewel daar mede het 
blaadje, ieder t \ jaar 1*93 , en 'tbrvy> 
de ti van den berg , gelyk wy hier na 
bf ceder zullen zien, zcei omgekeerd is 
TuUïchcn Veira en r t Huoge Land is 
een goede Ree de voor de lelie pen , cn 
een zeer verman kei yk gezigt aan weer- 
zyden op die twee Eilanden Zy kun- 
nen aan wcdcrzvdcn ook , ’t Doller- 
en W cdci gut m , en pp de Reede ko- 
men. 
Aan Neira ’s Ooft kant plagt in oude 
tyden een Iteene Red uit niet verre van 
’t ziekenhuis te liaan, doch door fwaaie 
vloeden, en f i fterlc aan liaan van de zee, 
is die mee 'er tyd gebed weggdfpoelt. 
Een nette c tekening van het eiland 
Neira , gelyk men het van de Roede ziet , 
als men tufïcbcn 't zelve en ’t Hoog Land 
legt, vertonnen wy onder letter A> 
Na het eiland Neira komt het Hoog 
1 ScK^n Land van Ban da, als ’t grootfte van alk 
BoiukjOfde eilanden , ccrft in opmerking Het 
Loiiihuk. werd vort de Inlandeis \ tand van Bandon , 
of ook wel van de onzen Lonthoir ge* 
nanmt , om dat hier van ouds een ftadc 
van dien naam was, en om dat hei Ne- 
derlands compcoir, daar octs Opper hooft 
huis hou 1 , cn de fpeceryen van den B qt - 
f cr o nt fan gt , r ot n g toe dc naam van 
«onthoir voert 
Dit Eiland, ontrent een quartier mirs 
fchepprns Bezuiden Neira gelegen , is 
langwerpig , loopende meelt Doft cn 
Wdl, hoewel het zich in h Ooi ten. wat 
na ’t Noordooften halve Maans wyzc 
ombuigt, l iet is ontrent i\ myl lang, 
en ontrent een halve myl breed, zoo dat 
het na gilling 6 mylen in zyotn omtrek 
is. Het legt , regc tegen over Neira, 
in ’t Zuiden , cn is zeer hoog en berg 
agiig, hoewel het aan dc Welt kont wat 
lager is 
Voor af , zullen wy cens zien , hoe 
’thief van ouds was, cn daar na vertoo- 
nen , hoe ’t nu is 
In oude tyden plagt men een ftadt aan 
dc Noordwdhydc dezes Eikinds, Lon- 
thoir genaamt , onder welke dc ib dekens 
M ad range en Lu k foy ftoü d cn , te h ebben . 
Daar beneven w r as ter een ftedeken, 
Gammcr, dat in vier eam pons, of ge* 
hugten , verdeelt was , en onder net 
welke tedorp of ftedeken Woena Hond, 
Men had toen aan de N oordzyde ook 
het ftedeken Orta tian , of Urontatte, 
’tgeen men wil, dal eigent lyk Orangja 
rang , dat is , 'tv olk komt , genaamt 
wierd, om dat men van het zelve, als 
wat hoog gelegen zynde , de vreemde 
vaartuigen wat verder in zee kon zien 
aankomen. 
Tiet plagt, in de jaaren f pfö. cn 1 ftfo- 
een van de groot ftc fteden van dit land, 
en een van dc voomaamfte handelplaat* 
zen te zyn, dnch was in de j naren [flop* 
en i 6 1 o, zoo klein geworden , dat , daar 
het in yoorige tyden wet 1 000 man llerk , 
en boven anderen met ved voorrechten 
begunftigt was, het toen pas 70 man 
opbrengen kon j ’t geen daar van diart 
gekomen is , dar die van Lonthoir al 
hun voorre chten allengskens mgepahnr, 
en zich van hen meclier gc maakt 
hebben. Deze /.es Heden waren Uelili* 
ma ’s. 
Öp dit zelve Land heefr men ook aan 
dc N oordzyde üombir en Rcai Rane, 
( anders Ranan genaam rj en aan deUolU 
zyde op eeoen heuvel van ouds her Celamo 
t chad s wel k Ce ï amo d i 1 Ran an , hoe wel 
Ci eigen U k tot Combir behoorde , iet 
’t jaar 1 f90. nog onder zich had. 
AJs men den Doithock des Lan Js na de 
Zuidzyde omging, quam men by de He- 
den Oudendeader cn Wayer, welke 
laatfte nog tw^ee tlcdekcns , Bogcon en 
Oeman , onder zich had , mankende cc 
turnen , met nog drie onbekende in naam , 
zeven lieden ui c, die alle Ucliiïwa’s wa- 
ren, zoodat’cr in oude tyden in ’c geheel 
twaalf of dertien llcJcn, groot en klein, 
fchynen ge weeft te zyn j hoewel ik gc- 
bove, dat*cr bevoorens wel meer waren, 
maar dit, ten dede door gebrek van nette 
aameekenirtg, en ten dedcdöorde ver- 
woelling van dit Land by fwaare en lang-* 
duurige oorlogen , vecle zelf haarc noa- 
men verloorcn hebben, en uit de wereld 
geraakt zyn. Hier toe geeft my eenige 
aanleiding, zoo de vefting Lakoy , dat 
geen Hol land ze, maar een inland ze naam 
is , als ook dc Perken , nu Walingen 
gr naamt , doch vai^ ouds dc naam van 
\Vjdan (of Waran, dar in \ Ambonfdi 
cnBandafch, Banda br toekent) ge voert 
hebbende , ’tgeen zekerlyk beide mede 
lledckens , o^ vlekken der Bandaneezcu 
zullen gcwcclt zyn 
Ook noemden zy Ccram , Waran E!a 
of Waran [la, dat is, groot Banda, om 
dat ’cr veel Bun date he volkplantingen op 
waren. 
In tyden van oorlog w:is de ftadt Or- 
tattLin altyd neutraal , or onzydig , ca 
waren dc verfchil lende Pariyen altyd ge- 
woon daar by een te komen , otn vrede 
en verbonden tuJJchen de Oelilima ’s cn 
Udifiwa ’s te manken , alwaar zy don 
f emeenelyk onder een groot en boom (d te 
y de Ouden heilig waren , en, ontrent 
welke 7 ,y meindem dat iet Godddvks ge- 
vonden wiert) plagtcn te vergaderen. 
Rondom dezen boom was een I terne vier- 
kantige voet , die omrent twee voeten 
hoog , en van binnen met aarde gevuld 
was» Boven op die voet zaten de Drang 
A 3 Kaja ’s , 
+ 
