op de plaats van het chemisme en het effect daarvan, en ivel uit- 
sluitend op den sinus venosus. 
Zooals bekend is, heeft men tot dusverre den invloed van zouten 
en dergelijke op het hart in zijn geheel onderzocht; doch dan zijn 
de verhoudingen zeker te gecompliceerd om daaruit besluiten te 
trekken voor het chemisme in den sinus. Ook de conclusies getrok- 
ken uit de studie van den geïsoleerden ventrikel of het systeem 
boezem-kamer kunnen niet zonder meer op den sinus worden over- 
gebracht. [Zie ook samenvatting op p. 66]. Men denke slechts aan 
de meeningen van Hering en Sakai ten opzichte van het KC1. 
De eerste vermoedt, dat voorzoover het de frequentie betreft, de 
nomotope centra zich omgekeerd verhouden als de heterotope. Op 
bepaalde heterotope centra zou KC1 een prikkelende werking uit- 
oefenen. Sakai daarentegen meent, dat de sinus tot grooter frequentie 
wordt aangezet door KOI. 
Methode van onderzoek. 
Na eenige vergeefsche pogingen om de contracties van den geïso- , 
leerdeyi sinus te registreeren, heb ik gebruik gemaakt van Engelmann’s 
suspensiemethode. Het geheele hart werd doorstroomd van uit de 
vena cava inf. achter (onder) de lever, in hoofdzaak zooals door 
Mines is aangegeven. De volgende wijziging lijkt mij echter van 
belang. Behalve één of beide aorten werden ook de beide venae 
cavae sup. op eenigen afstand van den sinus doorgeknipt, zoodat 
ook hierdoor de vloeistof kon wegvloeien. Doet men dit niet, dan 
ziet men gedurende de doorstrooming nog langen tijd bloed in ge- 
melde venen. Dit moet van invloed zijn op de frequentie. Wanneer 
men toch doorstroomt met een vloeistof, die de automatie remt, dan 
zal een dergelijke vene nog in haar vorig rythme doorslaan. Elke 
contractie der vene plant zich voort op den sinus, die dus sneller 
zal kloppen, dan wanneer sinus en venen overal met doorstroomings- 
vloeistof in aanraking waren geweest. 
Een bezwaar is, dat boezem en kamer nu minder van vloeistof 
worden voorzien en dus onder omstandigheden het rythme zullen 
kunnen aangeven, wat evenwel gemakkelijk te controleeren is. 
Hoewel ik voortdurend hierop lette, heb ik het hoogst zelden gezien. 
De curven op die proeven betrekking hebbend, zijn voor deze publi- 
catie natuurlijk niet gebruikt. 
Was het hart van groote esculenten aldus behandeld, dan werd 
het pericardium parietale verwijderd, het frenulum doorgeknipt en 
de ventrikel naar rechts en naar boven (voren) voorzichtig omge- 
slagen en zoo noodig door een watje gefixeerd. 
