29 
Zeer duidelijk waren bepaalde slieren van gelijkgerichte deeltjes 
waarneembaar, zoodat figuren ontstonden, die deden denken aan 
die van ijzervijlsel in een magnetisch veld of van de haren op een 
pelshuid. Regelmaat in deze figuren ontbreekt echter. 
In lle was deze sliervorming nog sterker uitgesproken. De gelijk 
gerichte deeltjes bewogen zich in deze slieren als in waterstroompjes 
tusschen meer stilliggende gedeelten. Een enkele maal was in zulk een 
stroom een obstakel zichtbaar, waaromheen zich de stroom in tweeën 
splitste, om zich daarachter weer tot één geheel te vereenigen. 
Op zeer overtuigende wijze kwam hier dus de neiging van de 
deeltjes voor den dag om zich bij strooming alle in dezelfde richting 
te plaatsen. De in gepolariseerd licht macroscopisch zichtbare slieren 
zullen ongetwijfeld op soortgelijke wijze door gelijkgerichte deeltjes 
gevormd worden. 
Om den invloed van de verdunning na te gaan, werd de kwarts- 
cuvette voorzichtig geopend en de daarin aanwezige sol met een 
druppel water verdund, waarna zij weer onder het microscoop werd 
bekeken. De geleiachtige massa was geheel verdwenen ; aparte stroo- 
men waren niet meer te zien en het geheele gezichtsveld was gevuld 
met de lange naaldjes in volkomen ongeordende beweging, zooals 
ook bij 116 en IIc het geval was. 
De geheele proef leert dus : 
'1°. in de versche sol vertoonen de ultramicronen geen éénzijdigen 
groei, de lange naaldjes ontbreken. 
2°. bij verhitting ontstaan naaldvormige ultramicronen, waarvan 
het zichtbare aantal en de grootte toeneemt met den duur der verhitting. 
3°. het dubbelbrekingsverschijnsel is bij de één dag oude sol zeer 
gering en wordt door verhitting sterker. 
4°. de viscositeit van de oplossing neemt toe met den duur der 
verhitting en ten slotte vormen zich volkomen doorschijnende, 
eenigszins geleiachtige klompjes, die bij verdunning omkeerbaar 
oplossen. 
De bij deze proef gebruikte sol was vrij geconcentreerd en ver- 
anderde ook zonder verhitten na eenige dagen zóó, dat zij bij roeren 
merkbare dubbelbreking gaf. Waar zij eerst één dag na de bereiding 
tot onderzoek kwam, bleef de vraag of de geheel versche sol ook 
reeds dubbelbrekend was, onbeantwoord. 
Er werd daarom een nieuwe sol bereid, waartoe het neerslag 
verkregen werd uit een sterke oplossing van NH 4 V0 3 en zoutzuur. 
Dit neerslag werd snel uitgewasschen en in kolloïdale oplossing 
gebracht, zoodat de sol reeds een uur na het neerslaan getiltreerd en 
