25 
Scheikunde. — De Heer Böeseken biedt een mededeeling aan van 
den Heer W. Reinders over „Dubbelbrekencle kolloidale oplos- 
singen”. 
(Mede aangeboden door den Heer F. M. Jaeger). 
H. Freundltch, H. Diesseehorst en W. Leonhardt beschrijven in 
liet „Festschrift tür Elster und Geitel” ! ) eeii merkwaardig verschijnsel 
dat bij vanadiumoxyd-sol wordt waargenomen. De roodbruine, zeer 
bestendige kolloidale oplossing, die bij doorvallend licht volkomen 
helder is, vertoont nl. bij opvallend licht, wanneer zij geroerd wordt 
zijdeglanzende slieren als van zeer fijne kristallen en wordt daarbij 
dubbelbrekend. Laat men de oplossing stroomen door een buis met 
rechthoekige doorsnede, die geplaatst is tusschen twee gekruiste nicols, 
dan blijft het veld donker, zoo de stroomrichting evenwijdig is aan 
de uitdoovingsrichting van een der nicols; het licht echter sterk op, 
zoo de stroomingsrichting een zekeren hoek daarmede maakt. 
Nadere opheldering van dit verschijnsel werd gegeven door het 
ultramicroscoop, dat in plaats van lichtende puntjes, zeer fijne lang- 
gerekte naaldjes deed zien, wat het vermoeden wettigt, dat de vorm 
van de ultramicronen zelve ook die van lange naaldjes of zuiltjes 
is. In rusttoestand zullen deze een volkomen willekeurigen stand 
hebben, waardoor de oplossing als geheel isotroop is. Bij beweging 
der vloeistof zullen deze naaldjes zich echter met hun as in de rich- 
ting der beweging plaatsen. De deeltjes worden daardoor gericht 
en een vloeistofzuil met al deze gelijkgerichte deeltjes zal zich kunnen 
gedragen als een optisch één-assig kristal, waarvan de optische as 
samenvalt met de stroomrichting. Nader onderzoek met convergent 
gepolariseerd licht heeft deze opvatting volkomen bevestigd. Verder 
bleek, dat niet alleen door mechanisch roeren of stroomen, maar 
ook door het aanbrengen van een magnetisch veld of door kata- 
phorese de vloeistof dubbelbrekend wordt. H. R. Kruijt 2 ) beeft 
door ultramicroscopisch onderzoek nader kunnen bevestigen, dat 
kataphorese werkelijk met een richten der deeltjes gepaard gaat. 
Waar dus over den vorm der deeltjes en het zich richten door 
uitwendige krachten geen twijfel meer behoeft te bestaan, is dit 
geenszins het geval met den aard van de deeltjes zelve. Zijn deze 
reeds anisotroop, zijn het reeds kleine kristalletjes of' kan men ze 
ook isotroop onderstellen en de dubbelbreking verklaren door de 
’*) Arbeiten aus den Gebieten der Physik, Mathematik und Chemie, Braunsch- 
weig 1915, 453. 
s ) Voordracht Chem. Ver. April 1916. Deze Verslagen 24, 1664 (1 916). 
