62 
alle CaCl 2 ineens. Ook hier kregen we — hoewel niet altijd — 
eerst vermeerdering van frequentie en daarna vermindering. 
No. 17 28 — 1 — 16 t = 18° Rana esculenta, proef met den sinus-wenosus ; beide 
venae cavae sup en één der aorten doorgeknipt, de andere onderbonden. 
Na eenige andere doorstroomingen : 
2.40. Bij doorvoeren van Ringer aantal contracties per min. : 22. 
2.44. Doorgevoerd: Ringer zonder CaCl 2 . Aantal contr. per min. : na 5': 24: 
na 10': 24; na 15' : 22; na 20': 22; na 25' : 2.2; na 80' : 23 ; na 45' : 21 ; na 50' : 22; 
na 55' : 21 ; na 60' : 21. 
3.46. Doorgevoerd: Ringer. Frequentie per min. na 5' : 22 ; na 10' : 22; na 15' : 22. 
Wat uitslag en tonus betreft, de eerste nam geregeld tot nul af; 
de laatste kwam op de curven niet altijd tot zijn recht, maar neigt 
eveneens tot afname. 
De sinus- en ventrikelautomatie verschillen dus belangrijk, wat 
betreft de frequentie. De sinus wordt geremd door toevoeging van 
ÜaÜl 2 bij de physiologische dosis, de ventrikel wordt tot grooter 
frequentie geprikkeld; in hoogere concentraties evenwel ook geremd. 
Misschien kan het verschil toch tot een gradueel onderscheid worden 
teruggebracht, want uitgaande van Ringer’s oplossing zonder CaCl 2 , 
zag ik overgaande tot een geringe concentratie ook bij den sinus 
een sneller rythme, maar bij hoogere concentraties weer een kleiner 
frequentie. Het verschil is nu daarin gelegen, dat het maximum 
van frequentie voor den sinus beneden de physiologische concentratie 
van CaCl 2 ligt en het maximum voor den ventrikel erboven. Dan 
is het ook duidelijk, dat ze zich om en bij de gewone concentratie 
verschillend kunnen gedragen. 
KCl 
Op de frequentie bij verandering van de hoeveelheid KCl hebben 
de diagrammen III en IV betrekking. Het CaCl 2 -gehalte was in III 
0.01 °/o CaCl 2 6 aq en in I\ 0.01 % Ca01 2 zonder kristalwater. 
Zie ook fig. 3. 
+q\/vr'jv/v/\j\j' oWOVjV/va 
Fig. 3. Verlangzaming van het rythme door onttrekking van KCl. 
Bij de eerste fig. bestond de doorstroomingsvloeistof uit 
gewone Ringer ; bij de tweede was voor 40' de laatste 
hoeveelheid KCl onttrokken. Tijd aangegeven in halve minuten. 
