63 
Bij vermeerdering van het KCl-gehalte nam de frequentie toe, tot- 
dat de contracties te klein werden om ze te registeeren en bij ver- 
mindering van het KCl-gehalte nam ze af. 
Het gedrag tegenover KC1 is dus ook bij den sinus tegenover- 
gesteld aan dat tegenover CaCl. 2 ; de verschillen zijn evenwel meer 
uitgesproken. Gronden, die het vermoeden kunnen wettigen, dat ook 
ten opzichte van KC1 sinus en kamer slechts gradueel verschillen, 
werden tot nu toe niet . gevonden. 
Evenals bij CaCl 2 , gedroeg zich ook hier de contractiliteit niet 
anders dan bij den ventrikel. Ze nam bij verhoogd KC1 gehalte af 
en was in diagram III bij 0,02 % en in diagram IV bij 0,03 % al 
bijna niet meer te registreeren. Bij vermindering van het KCl-gehalte 
nam ze daarentegen toe. Werd de sinus met een KCl-vrije oplossing 
doorstroomd, dan werden na uren lange perfusie de contracties wel 
kleiner; nooit echter verdwenen ze, zoodat ik door deze proeven 
niet kan uitmaken of KC! voor de sinusautomatie absoluut nood- 
zakelijk is. 
Verder gaven de proeven den indruk, dat de sinus in ’t algemeen 
langzamer reageerde op veranderingen in de concentratie van het 
KC1 dan op die van het CaCl 2 . Op concentratieveranderingen van 
het NaCi reageerde hij meestal sneller dan op wijzigingen van het 
CaCl 2 -gehalte. 
Wat de tonus betreft, ook deze nam als bij den ventrikel bij 
verhoogd KCl-gehalte af en bij verminderd KCl-gehalte toe. 
Na Cl. 
Voor NaCl werd alleen concentratie vermindering nagegaan onder 
constant houden van de osmotische drukking door rietsuiker. 
Wederom gedroeg zich de frequentie omgekeerd als hij den geïso- 
leerder ventrikel, zooals blijkt uit de diagrammen V, waar 0,01 °/ 0 
CaCl c 6 aq was toegevoegd en VI waar 0,01 °/ 0 zonder kristalwater 
aanwezig was. Zie ook tig. 4. Bij de kleinere hoeveelheid CaCl 2 kon 
meer NaCl worden onttrokken, dan bij de grootere. Was de con- 
centratie kleiner dan de op de diagrammen aangegeven minima of 
zelfs gelijk aan 0, dan staakten de contracties binnen enkele minu- 
ten, wat dus een groot verschil maakt met KC1 en CaCl 2 . 
De contractie] toog te nam meestal eerst iets toe ; dan nam ze tusschen 
0,3 °/ 0 en 0,1 °/ 0 sterk af (tig. 4). In hoeverre de toename op reke- 
ning van de rietsuiker of op de onttrekking van NaCl als zoodanig 
moet worden gesteld, is niet met zekerheid te zeggen. 
Over den tonus heb ik slechts enkele waarnemingen in twee 
