I 
486 
doen uitkomen dat (58) een identiteit, en dus de vergelijking (85) 
slechts een andere vorm van (79) is. 
Op het eerste gezicht zullen de betrekkingen (87) en de opvattingen 
waartoe zij leiden, vreemd schijnen. Wij zouden ons moeten voorstellen 
dat achter de meer onmiddellijk waarneembare wereld hetgravitatieveld 
met overal gelijke en tegengestelde spanningen, energie, enz. verborgen 
ligt, wat klaarblijkelijk vereenigbaar is met de uitwisseling van 
hoeveelheid van beweging en energie, die bij de gravitatiewerkingen 
plaats heeft. Op den weg van een lichtbundel b.v. zou overal in 
het gravitatieveld een energiestroom bestaan, gelijk en tegengesteld 
aan den in den lichtbundel voorkomenden. Bedenkt men dat die 
verborgen energiestroom door de grootheden g a (, mathematisch 
volkomen beschreven kan worden en dat men alleen bij de 
zooeven bedoelde uitwisseling er iets van bemerkt, dan kan 
men, dunkt mij, met dit beeld der verschijnselen wel vrede 
hebben. In elk geval komt het mij voor dat men tot deze opvatting 
gedrongen wordt, als men het voordeel van een spannings-energie- 
tensor ook voor het gravitatieveld niet wil prijs geven, want men 
kan bewijzen dat een tensor die op dezelfde wijze getransformeerd 
wordt als de door (57) en (86) bepaalde tensor f 0 , en in elk coör- 
dinatenstelsel dezelfde divergentie als deze laatste heeft, met r 0 moet 
samenvallen. 
Ten slotte moge nog worden opgemerkt dat uit (78), (86), (58) 
(87) volgt 
div t = div t Q — — div £ 
en dus zoowel uit (79) als uit (85) Kj t — 0. De zaak is deze dat 
men wel, zoolang men het gravitatieveld als gegeven beschouwt, 
„uitwendige” krachten mag invoeren, maar dat men in de verge- 
lijkingen voor het gravitatieveld ook rekening moet houden met den 
spannings-energietensor van het stelsel, waardoor die krachten wor- 
den uitgeoefend. 
Natuurkunde. — De Heer H. Kamerlingh Onnes biedt mede namens ' 
den Heer W. H. Keesom eene mededeeling aan : „De soorte- 
lijke warmte bij lage temperatuur. IV. Metingen betreffende 
de soortelijke warmte van vloeibare waterstof. Voorloopige 
uitkomsten betreffende de soortelijke warmte van vaste waterstof 
Natuurkunde. — De Heer H. Kamerlingh Onnes biedt eene mede- 
deeling aan : ,, Hulpmiddelen, en methoden in gébruik bij het 
Cryogeen Laboratorium, XVII. Cryostaat voor temperaturen 
tusschen 25° K en 55° K .” 
