499 
Mechanica. — De Heer de Sitter doet eene mededeeling over: 
„De relativiteit der rotatie in de theorie van Einstein”. 
Waarnemingen hebben ons geleerd, dat de relatieve versnellingen 
van lichamen aan de oppervlakte der aarde anders zijn dan zou 
volgen uit de aantrekking der aarde volgens de wet van Newton 
alleen. De afwijkingen worden verklaard door Newton’s wet der 
traagheid, te samen met de rotatie der aarde ten opzichte van een 
„absolute ruimte”, of „inertiaal-systeem”. Newton *) accepteert deze 
absolute ruimte evenals ook den absoluten tijd zeer stellig als een 
noodzakelijk deel van zijn natuurverklaring. Evenwel heeft deze 
hypothese der absolute ruimte tof vele bezwaren aanleiding gegeven, 
die alle steunen op den eisch dat een werkelijk causale verklaring 
alleen op waarneembare grootheden mag berusten. Men heeft getracht 
de absolute ruimte te vervangen door de vaste sterren, door het 
„Lichaam Alpha”, etc. Al deze. surrogaten zijn evenwel even onaan- 
nemelijk als de absolute ruimte zelf, zoo niet erger. 
Einstein * 2 ) verwerpt de absolute ruimte; hij schijnt echter nog 
aan „terne Massen” vast te houden. Het komt mij voor dat dit een 
misvatting is. De „Allgemeine Relativiteitstheorie” is inderdaad geheel 
relatief en laat geen ruimte voor iets dat onafhankelijk zou zijn van 
het coördinatensysteem. De behoefte aan de invoering der massa’s 
op grooten afstand ontstaat uit den wensch om het gravitatieveld in 
het oneindige nul te maken in elk coördinaten-systeem. Deze wensch 
echter, hoezeer ook gerechtvaardigd in eene theorie die op de abso- 
lute ruimte berust, is in strijd met den geest van het relativiteits- 
principe. 
• Om dit aan te toonen beschouwen wij den fundamentalen tensor 
g-,j. Voor de eenvoudigheid verwaarloos ik de massa der aarde, wat 
aan de kern der zaak niets afdoet, daar ik mij immers de experi- 
menten met gyroscopen kan genomen denken, in plaats van met 
den slinger van Foucault. 
Laat het coördinaten-systeem zijn x 1 = r, x a = x s = z, x 4 = ct, 
waar de z-as de rotatie-as der aarde is en r,& poolcoördinaten zijn 
in een vlak loodrecht daarop. 
De redeneering waardoor men tot de invoering der massa’s op 
grooten afstand komt is nu de volgende : Als de aarde niet roteerde, 
zouden de zijn 
'!) Principia, Definitiones, Scholium. 
2 ) Die Grundlagen der allgemeinen Re lativ itatstheor ie, Annalen der Physik, 
Band 49, blz. 772 (afzonderlijke uitgave blz. 9). 
