502 
moet worden door gefingeerde massa’s. Nagaande hoe de overtuiging, 
dat k = 0 de „ware” waarde is, ontstaan is, vinden wij het vol- 
gende: Waarnemingen sedert onheugelijke tijden uitgevoerd, lang vóór 
die waarvan boven sprake was, hebben ons geleerd dat alle hemel- 
lichamen, behalve hun onderlinge relatieve bewegingen, een rotatie 
— co hebben ten opzichte van de aarde. Reeds lang vóór Newton 
was algemeen aangenomen dat deze schijnbare wenteling niet reëel 
was, doch voortgebracht werd door eene reëele aswenteling van de 
aarde. Een der redenen waarom zij niet voor reëel gehouden werd 
was de moeilijkheid die er lag in de voorstelling van reëele lineaire 
snelheden van millioenen malen de snelheid van het licht. Een 
andere reden is dat de hypothese dat zij reëel zouden zijn aan de 
aarde (in een absolute ruimte) een zeer speciale plaats in het heelal 
zou toekennen. In eene relatieve theorie verliezen deze redenen 
natuurlijk hun bewijskracht. 
Ten opzichte van het coördinatensysteem dat zooeven beschouwd 
werd, heeft een gemiddelde ster eene rotatie a> 1 — co — co 2 . Als wij 
transformeeren tot een systeem ten opzichte waarvan die ster geen 
rotatie heeft, vinden wij 
9" 2 4 =(k — C0 2 ) r * 2 
Waarnemingen van sterren a ) vereischen echter ten naaste bij de 
waarde (1), d.i. g" 24 = 0. Men veronderstelt nu dat nul de juiste 
waarde is, en men heeft derhalve 
k = co 2 — co 1 — co , . . . . . . . (5) 
dus dezelfde waarde als (4). 
Dit is zeker een merkwaardig feit, en eene bevestiging der theorie 
van Einstein 2 ). Als men een absolute ruimte aanneemt, en als men 
de hypothese maakt dat ten opzichte dezer absolute ruimte de sterren 
geen rotatie hebben, dan is de „ware” waarde van co 2 nul en (5) 
geeft dan k — 0. Maar de overtuiging dat dit de „ware” waarde is, 
Ö Het is niet noodig vaste sterren waar te nemen. De maan geeft, met behulp 
van de derde wet van Kepler, hetzelfde resultaat (als wij de massa der aarde in 
onze vergelijkingen opnemen). 
2 ) Of van Newton’s theorie der inertie. Tot de benadering die in den text ge- 
bruikt wordt (en ook nog in de volgende) zijn de beide theorieën equivalent. In 
Newton’s theorie zijn gravitatie en inertie twee geheel verschillende zaken, terwijl 
zij in Einstein’s theorie identiek zijn, en naar willekeur met een der beide namen 
mogen, genoemd worden. De theorie van Einstein wordt gewoonlijk een theorie 
der gravitatie genoemd, en dit is natuurlijk juist Men kan haar echter ook eene 
theorie der inertie noemen, waarin het afzonderlijk bestaan van gravitatie wordt 
ontkend. W at bij Newton gravitatie heet, komt in de hier gebruikte benadering 
in het geheel niet ter sprake, wel echter de volgende benadering, als de massa 
der aarde wordt ingevoerd. 
