503 
berust op het geloof in eene absolute ruimte, en moet opgegeven 
worden als deze laatste opgegeven wordt. Wij hebben de keus 
tusschen twee wereldopvattingen. Of wij kunnen in een absolute *) 
ruimte gelooven, waaraan wij eenige substantialiteit kunnen toeken- 
nen door haar „aether” te noemen. Dan is k — 0 de ware waarde 
en dat dit zoo is, is eene eigenschap van de ruimte, of den aether. 
Of wij kunnen gelooven dat er geen absolute ruimte is. Dan moeten 
wij de differentiaalvergelijking als de fundamenteele opvatten, en 
dan is het niet vreemd dat in verschillende coördinatensystemen de 
integratieconstanten verschillende waarden hebben. 
Het verschil tusschen de beide opvattingen komt duidelijk uit in 
de waarden van g i4 voor r = co. In de absolute ruimte is g i4 = 0 
in het oneindige. In Einstein’s theorie is de waarde van g i4 in het 
oneindige verschillend in verschillende coördinatensystemen. Evenwel 
heeft geen waarneming ons ooit iets over het oneindige geleerd en 
geen waarneming zal dat ooit doen. De opvatting dat het gravitatie- 
veld nul moet zijn in het oneindige maakt deel uit van het begrip 
der absolute ruimte, en mist in eene relativiteitstheorie allen grond 1 2 ). 
1) Men kan nog opmerken dat, tengevolge van de onbepaaldheid van Einstein’s 
veldvergelijkingen, deze ,, absolute” ruimte nog niet bepaald is door de conditie 
dat de vaste sterren ten opzichte er van geen rotatie zullen hebben, of dat op 
oneindigen afstand van eenig materieel lichaam er geen gravitatie-veld mag zijn. 
Er zijn een oneindig aantal coördinaten- systemen die aan deze conditie voldoen. 
Men kan de keus beperken door b.v., zooals Einstein gewoonlijk doet, voor te 
schrijven dat g — — i moet zijn, maar ook dit legt het coördinaten-systeem 
nog niet vast, en is bovendien geheel willekeurig. 
2) Het zou kunnen zijn dat er bepaalde ontaarde waarden bestaan, die de gij 
in het oneindige kunnen aannemen en die invariant zyjn voor alle transformaties, 
of ten minste voor een zoo uitgebreide groep van transformaties dat beperking 
tot deze groep nog niet met prijsgeving van het relaliviteitsbeginsel zou gelijk staan. 
De Heer Einstein heeft werkelijk 
Het is: 
een zoodanig stel waarden aangegeven 
0 
0 0 
00 
0 
0 0 
00 1 
0 
0 0 
00 * • • • ’ 
00 
00 00 
oo 3 , | 
en men moet zich dan beperken tot transformaties waarbij in het oneindige x\ 
een zuivere functie van x 4 is. Hieruit volgt dat de hypothese dat de gij in het onein- 
dige werkelijk deze waarden hebben, en dat er in het eindige, op grooten afstand 
van alle bekende massa’s nog onbekende massa’s bestaan, die veroorzaken dat dit 
zoo is, niet in strijd is met het formeele relativiteitsbeginsel, zoo men zich beperkt 
tot de aangegeven groep van transformaties. Echter is ook de verwerping dezer 
► hypothese niet in strijd met het relativiteitsprincipe, en zelfs, naar mijne meening, 
beter in overeenstemming met den geest er van. De hypothese is ontstaan uit de 
