504 
Rotatie is dus relatief in de theorie van Einstetn. Volgt hieruit 
dat rotatie physisch equivalent is met translatie, die ook relatief is 
(en relatief was in de klassieke theorie) ? Zeer zeker niet. Het fun- 
damenteele verschil tusschen eene uniforme translatie en eene rotatie 
is dat de eerste een orthogonale transformatie (LoRENTZ-transformatie) 
is der vier coördinaten, of wereldparameters, en de andere niet. Nu 
zijn ortliogonale transformaties de eenige die het lijn-element invariant 
laten in de coördinaten, d.i. die de gg niet veranderen en dus geen 
invloed hebben op liet gravitatie veld. Hieruit volgt dat wij dooreen 
LoRENTZ-transformatie een lineaire snelheid kunnen „wegtransfor- 
meeren”. Wij kunnen wfeliswaar altijd een assensysteem invoeren 
ten opzichte waarvan een gegeven lichaam geen rotatie heeft, even- 
als wij de door een gegeven lichaam in een gegeven punt voort- 
gebrachte versnelling door keuze van het coördinatensysteem nul 
kunnen maken, maar wij kunnen geen rotatie wegtransformeeren, 
evenmin als massa. Dit is een feit, dat onafhankelijk is van elke 
theorie. Natuurlijk doet het zich in verschillende theorieën op ver- 
schillende wijze voor. Newton „verklaart” het door zijn inertie-wet 
en de absolute ruimte. Voor Einstein, die geen verschil maakt tus- 
schen inertie en gravitatie en geen absolute ruimte kent, zijn de 
versnellingen die de klassieke mechanica aan middelpuntvliedende 
krachten toeschrijft in niets verschillend van die, welke in de klas- 
sieke mechanica door de gravitatie worden voortgebracht, en ver- 
eischen ook niet meer of niet minder verklaring. 
behoefte om niet slechts een klein deel der gg (d.i. der traagheid) uit de inwerking van 
materieele lichamen te verklaren, maar de geheele gij (of liever het geheele ver- 
schil der gij met de voor alle coördinatenstelsels geldende ontaarde waarden (?) ) 
daaraan te kunnen toeschrijven. Het is zeker theoretisch van groot belang, dat 
aldus de mogelijkheid van een geheel relatief-rnateriëelen oorsprong der traagheid is 
aangetoond. Praktisch komt het op hetzelfde neer of men iet:; verklaart uit eene 
oncontroleerbare hypothese, dan wel niet verklaart. De hypothese is aequivalent 
met eene principieele afsluiting der physische wereld, zij zou a priori beslissen dat 
deze eindig en begrensd is, en buiten de grens zou niets zijn dan het (7;;- veld, dat 
in het oneindige tot de waarden (x) zou degenereeren. Dit veld, waarin ook weer de 
vier-dimensionale werelduitgehreidheid zou uiteenvallen in een driedimensionale 
ruimte en een eendimensionalen tijd, heeft ongetwijfeld eenigszins het karakter van 
de absolute ruimte en den absoluten tijd der klassieke mechanica, hoewel in de drie- 
dimensionale ruimte nog willekeurige transformaties toegelaten zouden zijn. Om 
desniettegenstaande in het eindige een volledige vierdimensionale relativiteitstheorie 
te krijgen is men gedwongen de physische wereld eindig te maken. [Noot toege- 
voegd na een gesprek met den Heer Einstein ^29 Sept.)]. 
