560 
Sterrenkunde. De Heer E. F. van de Sande Bakhuyzen, biedt 
namens den Heer A. Pannekoek eene mededeeling aan : ,, De 
datumberekening in de Babylonische planetentafels 
(Mede aangeboden door den Heer W. de Sitter.) 
I. 
Door de onderzoekingen van F. X. Kugler S. J. te Valkenburg 
zijn wij sinds een tiental jaren bekend met de methoden en uitkomsten 
van de sterrekunde in Babylon tijdens haar hoogste ontwikkeling. 
Het materiaal werd geleverd door een aantal meer ot‘ minder geschonden 
fragmenten van met spijkerschrift bedekte kleitafeltjes, die in het 
Britsclie Museum bewaard worden en met groote zorgvuldigheid 
door Stkassmater gekopieerd zijn. Zij bevatten waarnemingen en 
vooruitbereken ingen van de maan en de planeten uit de 5 eeuwen 
vóór het begin onzer jaartelling, waarvan de volledige ontcijfering 
en verklaring door Kugler gegeven is in zijn werk ,,Die babylonische 
Mondrechnung” (1902) en in Band 1 van zijn grootere werk „Stem- 
kunde und Sterndienst in Babel” (1907). 
De planetentafels, speciaal de tafels van Jupiter, die in dit laatste 
werk gereproduceerd en uitvoerig onderzocht werden, toonen ons 
de hooge ontwikkeling en tegelijk de eigenaardige speciale methoden 
van de Babylonische astronomie in die eeuwen, geheel afwijkend 
van die der gelijktijdige Grieksche en der moderne sterrekunde. 
De sterrekundigen in Babylon kenden niet alleen de regelmatige 
afwisseling van reehtloopende en terugloopende beweging der planeten 
in elke planetenperiode (synodische omloopstijd), maar zij wisten ook, 
dat de planeten daarenboven niet gelijkmatig de ekliptika rondwan- 
delen. Het in rekening brengen van deze veranderlijke snelheid, 
gevolg van de elliptische beweging, was voor de Grieksche sterre- 
kunde een meetkundig vraagstuk, dat zij door excentrische cirkels 
en goniometrische funkties (koorden) oplosten. De Babyloniers hebben 
hetzelfde doel door zuiver rekenkundige methoden trachten te bereiken. 
Ongetwijfeld lag de hoofdoorzaak van dit verschil daarin, dat de Baby- 
lonische wetenschap, als deel van de algemeene godsdienstleer een 
taak der priesters, er niet toe kwam, nieuwe denkbeelden over de 
ligging van de hemellichamen in de ruimte op te stellen ; haar doel 
kon dus geen ander zijn, dan de regelmatige terugkeer van perioden 
en wisselingen uit de vroeger waargenomen plaatsen aan den hemel 
door bepaalde rekenwijzen zoo goed mogelijk op toekomstige jaren 
over te brengen. 
Voor Jupiter vond Kugler drie soorten van tafels. Zij bevatten 
