577 
horizontale strepen staan. (De bovenste streep is onzeker, daar hier 
iets fout is). 
Zien wij van deze regelmatig terugkeerende sprongen af, dan ver- 
toonen de verschillen L — G. D. voortdurende wisselingen op en neer. 
Daarentegen vertoonen zij een groote standvastigheid, wanneer men 
alleen op de geheelen let en niet op de onderdeelen. Mogen wij een 
paar gevallen, dat dit niet uitkomt, als fouten beschouwen, dan 
vinden wij dezen regel : de Babylonische berekenaar heeft de datums 
gevonden door van de berekende lemgten de getallen der graden te 
nemen , deze opeenvolgend met de periodieke reeks getallen v, v -j- f2, 
V + 24, 17+6, 27 + 18,* 17, enz. te vermeerderen , en telkens na 10—13 
perioden het getal v één hoog er te nemen. 
Als proef op de som zijn nu in alle lijsten van de groote Jupiter- 
tafel van de tweede soort 1 ) met behulp van de periodieke getallen 
v, v + 12 enz. de datums volgens bovenstaanden regel berekend. De 
enkele met a aangeduide gevallen, waar nog een dag verschil is, 
kunnen geen twijfel aan de juistheid van den gevonden rekenregel 
wekken; hier hebben wij blijkbaar met kopieerfouten of reken- 
fouten in de spijkerschriftteksten te doen. De eerste van de fouten 
in de 3 de lijst, waar Duzu 31 in plaats van 30 staat, is er zeker 
zoo een. Bij de eerste fout van de l ste lijst was er twijfel, waar 
het periodiek getal versprongen was, dus of Duzu 6 of Abu 17 één 
dag fout moest zijn; wij hebben den overgang zoo gekozen, dat de 
laatste datum, waarvan het getal aan de grens van het onleesbaar 
beschadigde deel ligt, dus mogelijk verkeerd gelezen is, als foutief 
aangenomen wordt. Ook het 3 de foutieve getal van de 2 de lijst ligt 
aan de grens van een beschadigde plaats. 
Keeren wij nu terug tot de Jupitertafels van de eerste soort, dan 
blijkt dat de zooeven gevonden regel ook daar geldt. In de tabel 
blz. 567, waar de datums en plaatsen voor den tweeden stilstand en 
den heliakischen ondergang uit deze tafel staan, zijn in de beide laatste 
kolommen het periodiek getal en de berekende datum geplaatst. De 
overeenstemming is overal volkomen, behalve in de beide eerste 
datums; maar hier kan men aantoonen, dat een kopieerfout in den 
spijkersehrifttekst aanwezig is. Er werd boven (blz. 569) reeds op 
gewezen, dat de 2 de synodische boog fout berekend was: bij een 
beginpunt 0°25' ui behoort een boog van 30°5'. Hoe kon deze fout 
ontstaan ? Neemt men aan, dat de beide eerste lengten verkeerd 
gekopieerd zijn, en 1°25' moeten zijn, dan wordt de daarbij behoo- 
] ) De kolommen gereduc. datum en L — G. D. zijn alleen voor de eerste lijst, de 
heliakische opgangen, berekend ; nadat daaruit den regel der berekening gevonden 
was, was het niet noodig ze voor de andere lijsten te berekenen. 
