247 
rechte-klimmingen bleven daarentegen langen tijd grootendeels on- 
herleid liggen. De herleiding der waarnemingen van planeten en 
vergelijkingssterren daargelaten, is uit de eerstvolgende jaren alleen 
te vermelden de door Kaiser uitgevoerde en in Deel 2 der Annalen 
bekend gemaakte bewerking der in 1868 September verrichte door- 
gangswaarnemingen voor de lengtebepaling met Brussel. In deze 
verhandeling geeft Kaiser belangrijke opmerkingen omtrent de her- 
leidingselementen van den meridiaancirkel, doch daarbij bleek tevens 
de aanwezigheid eener aanzienlijke nog onverklaarde storing in de 
eollimatiefout. 
Eenige jaren later werd door den eersten van ons de toenmaals 
veel besproken kwestie der zijdelingsche veldverlichting, die, niet- 
tegenstaande hare eenvoudigheid en hoewel reeds Carlini eene halve 
eeuw te voren den waren aard der storing, welke bij onjuisten 
oculairs'tand intreedt, had duidelijk gemaakt, naar de uitdrukking 
van W innecke veel stof heeft doen opvliegen, aan onzen meridiaan- 
cirkel onderzocht. Bij verschillende standen van het oculairbuisje 
werden instellingen verricht op een der meridiaanteekens, daarbij 
lettende op den stand waarin de beweeglijke draad zich vertoonde 
buiten het teeken; op’ het . teeken overweegt toch de centrale 
belichting door liet teeken zelf over de zijdelingsche veldverlichting 
en de draad vertoont zich hier onveranderd. Uit liet beloop dier 
instellingen kon de stand afgeleid worden, dien hèt verlichtings- 
spiegeltje in den kubus moest innemen, en bij het uit elkander nemen 
van het instrument in 1876 bleek die berekende stand geheel over- 
een te stemmen met den waren. Bij de veranderingen in 1876 — 77 
aan onzen meridiaancirkel door de lieeren Repsolu aangebracht is 
toen o.a. ook de veldverlichting veranderd en geheel centraal gemaakt. 
Van zelf brachten deze uitkomsten hem tot het vermoeden dat 
ook de storing der eollimatiefout bij de lengtebepaling met Brussel 
in hetzelfde verschijnsel haar grond zou vinden. Het teeken der 
daaruit voortvloeiende fout moet toch, evenzoo als de invloed eener 
normale eollimatiefout, omkeeren bij omlegging van het instrument 
en men zou moeten onderstellen dat bij de waarnemingen voor de 
lengtebepaling, bepaaldelijk bij die van de poolster, (alle doorgangen 
werden toenmaals naar de oog-en-oor-methode waargenomen) het 
oculair te ver ingeschoven was geweest. Dit nu scheen niet onwaar- 
schijnlijk, daar de draden bij te ver ingeschoven oculair eerst nog 
iets fijner schenen te worden. 
Het werd dus nu de vraag of dergelijke storingen in het geheele 
tijdperk 1864 — 68 zouden te vreezen zijn. In dat geval zou met 
name de afleiding van het absolute azimuth veel bezwaarlijke! 1 wor- 
17 
Verslagen der Afdeeling Natuurk Dl. XXV. A°. 19] 6/ 17. 
