264 
op 0°, 30°, 60°, 90°, 120° en 150°, en nam ik telkens tweesterren 
vaar ten noorden en twee ten zuiden van het zenith zoo goed mogelijk 
bij denzelfden zenitbsafstand cnlmineerende. Om het zenithpunt te 
elimineeren werd telkens één ster in ieder der beide standen van het 
instrument waargenomen. De daarbij in de 6 standen verkregen ver- 
schillen tusschen de breedte uit de noord- en die uit de zuidsterren 
(p N — rp met de overeenkomstige verschillen vroeger te Chiloango 
verkregen (de gemiddelde zenithsafstanden bij de Chiloango- en de 
Matuba-waarnemingen verschillen niet veel en bij de 2 de bepaling te 
Chiloango werd ook in dezelfde 6 standen van den cirkel waargenomen) 
vergelijkende, vond ik voor één stand eene aanzienlijke afwijking, die 
tevens liet verloop nu minder eenvoudig maakte dan dat hetwelk 
vroeger gevonden was. Dit deed bij mij het vermoeden opkomen 
dat de vertikale cirkel onder het transport een weinig vervormd 
zou kunnen zijn ; een paar plaatselijke beschadigingen waren duidelijk 
zichtbaar en daarmede zou mogelijk eene zeer kleine algemeene 
vervorming gepaard hebben kunnen gaan. 
Om hieromtrent tot meerdere zekerheid te geraken en, daar het in 
ieder geval wenschelijk was de gevonden uitkomst nog eens door eene 
nieuwe waarnemingsreeks te controleeren, besloot ik eene tweede bepa- 
ling te verrichten en ik bracht dit voornemen tot uitvoering in 1914 
van Februari 22 tot Maart 14. Daarbij werd wederom in 6 cirkel- 
standen waargenomen, doch ditmaal werd het zenithpunt op 15°, 
45°, 75°, 105°, 135° en 165° gebracht en liet aantal waarnemingen 
in eiken stand werd verdubbeld. Van die 8 waarnemingen betreffen 
nu 4 noord- en 4 zuidsterren, waarvan telkens 2 in eiken instru- 
mentstand werden verricht. Op eiken avond (d. i. in eiken cirkel- 
stand) werden dezelfde 8 sterren waargenomen. 
Hieronder volgen de uitkomsten uit deze beide waarnemingsreeksen. 
Ter bekorting laat ik de oorspronkelijke aflezingen van cirkel en 
niveau en de verschillende herleidingsgrootheden weg en geef alleen 
de breedte <p volgens elke waarneming en daarbij telkens de midden- 
tallen uit de 2 of 4 noordsterren resp. zuidsterren <p y en <p r/ , bene- 
vens hunne verschillen en halve sommen r/ y — en { (<( x <f g) . 
De standen van het instrument worden in de kolom S aangegeven 
door de letters R — cirkel rechts van waarnemer en D — cirkel links 
van waarnemer. Dit was bij de waarneming de eenvoudigste notatie, 
maar daardoor geeft dezelfde letter voor een noordster en een zuid- 
ster verschillende standen van de as aan en hebben NR en ZL en 
ook NL en ZR op denzelfden stand der as betrekking. De kolom Z 
bevat den zenitbsafstand in volle graden, met de letters N en Z. 
» 
