275 
Voor de coördinaten van het signaal ten opzichte van den waar- 
nemingspijler vond ik door aziinnth- en afstandmeting : 
A <(= — 7". 14 Ll — — 0".24 
dus Signaal Matnba (/ =. — 5° 17' 6". 2 — — 12° 10' 7". 4 
Op 1913 Sept. 25 verrichtte ik te Cabinda eene tijdsbepaling door 
middel van /I Ceti in het oosten en a Ophiuchi in het westen. 
Beide sterren werden 2 maal in ieder der instrnmentstanden inge- 
steld, gemiddeld bij zenithsafstanden van resp. 59° en 57°. Als correctie 
van den chronometer van Hohwü werd gevonden : 
naar 8 Ceti -f- 0 !l 54 m 35 s 19 
a Ophiuchi 35.4(1 
Gemiddeld + 0 h 54™35 s 33 
Op Sept. 27 bepaalde ik toen het azimuth van liet signaal door 
middel van de grootste digressie van v Ophiuchi (de waarneming 
van die van 6 Ceti mislukte) en vond, tellende van het noorden 
door het oosten enz. 
Azimuth Signaal Matnba A = 353° 55' 26". 1. 
Hieruit en uit «7/ — <p — — 16' 16"! berekende ik naar Albrecht 
en naar Schols in volkomen overeenstemming : 
a' — l — — 1' 43". 65 
waarnaar : 
Lengte Cabinda W.P. — — 12° 11 51". 1 = — O h 48 m 47 .41. 
Eene fout van 30" in het azimuth veroorzaakt in de lengte slechts 
eene van 0"14. 
Natuurkunde. -- De Heer J. D. van der Waals biedt eene mede- 
deeling aan : ,,De toename van de grootheid a der toestands- 
vergelijking hij dichtheden grooter dan de kritische .” 
Reeds bij het opstellen der toestandsvergelijking in 1873 heb ik 
ingezien dat uit de afleiding uit de kinetische theorie moest volgen, 
dat de grootheid b met kleiner wordend volume zou moeten afnemen. 
Ik heb dan ook reeds toen uitdrukkelijk medegedeeld dat b, dat bij 
oneindig volume 4-maal het molekulair volume voorstelt, kleiner 
zou moeten worden. Later heb ik gemeend dat het zou moeten dalen 
tot 2-maal dat volume of zelfs tot nog kleiner aantal. En dat b 
afneemt wordt tegenwoordig vrij algemeen aangenomen. De oorzaak 
voor dit afnemen wordt echter nog dikwijls m.i. in verkeerde rich- 
ting gezocht ; en wel in het werkelijk kleiner worden van liet mole- 
kuul. Daarop wil ik nu niet terugkomen. Aan de onveranderlijkheid 
der grootheid a heb ik eerst in '1910 mijn twijfel uitgesproken 
