414 
v 
samenvalt l 2 ). 
De bedoeling van de overwegingen van deze verhandeling is : 
J. De adiabatenstelling zoo scherp mogelijk te formuleeren, maar 
tegelijkertijd ook licht te laten vallen op wat aan scherpte nog te 
wénschen blijft, speciaal wat betreft niet-periodieke bewegingen. 
2. Aan te toonen, welke groote beteekenis in de quantentheorie 
aan de ,,adiabatische invarianten” toekomt. In ’t bijzonder brengt 
2 T 
de bespreking van de bovengenoemde invariante — de verbinding tot 
v 
stand tusschen de adiabatenonderstelling aan de eene en de quanten- 
onderstellingen van Piwnck, Debije, Bohr, Sommerfeld en anderen 
aan de andere zijde. 
3. Op moeilijkheden te wijzen, die zich voordoen bij de toepas- 
sing van de adiabatenonderstelling, zoodra de adiabatisch reversibele 
overgang leidt door singulaire bewegingen. 
4. Ten minste aan te duiden, hoe de adiabaten-problemen samen- 
hangen met de vraag naar de statistisch-mechanische grondslagen 
van de tweede hoofdwet. De statistisch-mechanische verklaring daar- 
voor door Boltzmann gegeven, steunt op een statistischen grondslag, 
die door het invoeren der quanten vernietigd werd. 
Sinds dien tijd bezitten wij wel een statistische afleiding van de 
tweede hoofd wet voor eenige speciale stelsels (b.v. voor die met 
enkelvoudige trillingen), maar niet meer voor algemeene systemen s ). 
Ik veroorloof mij mijne overwegingen te publiceeren, omdat ik 
hoop, dat anderen zoo gelukkig zullen zijn, de moeilijkheden te 
overwinnen, die ik helaas geen kans zag meester te worden. 
Mogelijk zal een nader onderzoek aantoonen, dat de adiabaten- 
onderstelling niet in ’t algemeen staande gehouden kan worden, in 
elk geval duidt, naar het mij toeschijnt, de geldigheid van de ver- 
schuivingswet van W. Wien er op, dat bij het ophouwen der quan- 
tentheorie de omkeerbare, adiabatische processen een bijzondere 
plaats innemen: dat men zich daarbij nog het meest op de „klassieke 
grondslagen” kan verlaten. 
§ 1. Definitie van de omkeerbaar adiabatische beinvloeding van 
een stelsel. Adiabatisch verwante bewegingen : fia) en fia'). 
1 ) Zie A § 2, G § 2. Men mag het bestaan van deze adiabatische invariant als 
wortel van de verschuivingswet van Wien beschouwen. 
2 ) Verg. P. Ehrenfest. Zum BoLTZMANN’schen Entropie-Wahrsch.Theorem. Phys. 
Zschr. 15 (1914) p. 657 en § 8 van deze verhandeling, 
