416 
De adiabatenonderstelling luidt nu : 
Bij een algemeen stel parameterwaarden a x , a 2 , . . . zijn die bewe- 
gingen en wel die alleen mogelijk, die adiabatisch verwant zijn met 
de bewegingen, die bij de bijzondere waarden a xa , a 20 . . . mogelijk 
waren, (d. i. adiabatisch omkeerbaar in deze kunnen overgaan). 
Opmerkingen: A. Of en hoe de adiabatenstelling op de eigenlijke 
aperiodisehe bewegingen uit te breiden zou zijn, kan ik wegens 
eenige daarbij voorkomende moeilijkheden (verg. § 9) niet zeggen. 
B. Eenige vormen van adiabatische beïnvloeding laten zich zonder 
moeilijkheden wel realiseeren, b.v. : Versterking van een electrisch 
of magnetisch veld in de omgeving van een atoom (Stark- en Zeeman- 
effect). Andere hebben meer het karakter van ficties (b.v. de ver- 
andering van een centrale kracht, verg. § 7). 
Het voorbeeld van de verschuiviugswet van Wien leert in ieder 
geval, dat zulke ficties den goeden weg kunnen wijzen. Verder onder- 
zoek en de controle door de waarneming zullen eerst leeren waar 
de grens tusschen „natuurlijke” en „onnatuurlijke” adiabatische 
beïnvloeding ligt. In ieder geval levert de adiabatenstelling een 
meer en meer besliste uitspraak naarmate we meervoudige beïn- 
vloeding toelaten. 
§ 3. De adiabatische invarianten en hunne toepassing . 
Elk gebruik van de adiabatenstelling leidt ons er toe „adiabatische 
invarianten” op te sporen, dat zijn zoodanige grootheden, dat ze bij 
den overgang van een beweging p{a) tot een adiabatisch verwante 
beweging ft(a') constant blijven. Uit de adiabatenstelling volgt n.1. 
onmiddellijk het volgende: 
Aangenomen dat een bepaalde adiabatische invariante £2 voor de 
geoorloofde bewegingen B{a 0 ), behoorende bij de speciale waarden 
a l0 , a 20 , ... de discrete getalwaarden £ 2 ' , tl" , . . . heeft, dan bezit 
zij precies dezelfde getalwaarden voor de geoorloofde bewegingen, 
bij de willekeurige waarden der parameters a x , a 3 . . . behoorende. 
2 T 
§ 4. De adiabatische invariante — voor periodieke bewegingen en 
v 
speciaal voor harmonische bewegingen. a ) 
l ) Verg. verhandeling G §§ 1, 2. Andere voorbeelden van adiabatische invari- 
anten : Heeft het stelsel cyclische coördinaten, dan zijn het de cyclische momen- 
ten. Wordt de rotatie van een ring van electronen door een aangroeiend mag- 
neetveld beïnvloed, dan is het de som van zijn moment van hoeveelheid van bewe- 
ging en zijn electrokinetisch moment (Zeeman- effect, magnetisatie). Laat men een 
aangroeiend electrisch veld op een waterstofatoom van Bohr werken, dan is het 
