van goud en zilver, die zij door uitpletting van compact metaal of 
door neerslaan langs chemischen weg hadden bereid, als gevolgen 
van temperatuursverhooging een teruggang der tint en een agglo- 
meratie tot grootere deeltjes waargenomen. Waar in het algemeen 
een vergrooting der deeltjes gepaard gaat met een verdieping van 
de tint (bijv. coagulatie van goudsol), daar is het verband tusschen 
deze twee veranderingen niet zeer duidelijk, tenzij dat men aan- 
neemt, dat de totaalkleur der film in hoofdzaak die is van een 
samenhangend vlies, dat Faraday zoowel als Beilby tusschen de 
grootere conglomeraten hebben opgemerkt. Onze eigen waarnemin- 
gen zijn niet daarmee in strijd ; de kleurverandering wekt geheel 
den indruk alsof het film dunner was geworden. Een apart dunner 
vlies hebben wij echter niet kunnen constateeren l ). 
i 
Goud. Op soortgelijke wijze als bij het zilver konden ook hier 
dunne neerslagen worden v^'k regen, waarvan de kleur aanvankelijk 
rosé bij voortgezette sublimatie blauw en daarna groen werd. 
Ook hier had toetreding' van de kamerlucht een verdieping van 
de kleur tengevolge. 
Ultramicroseopiseh was weer een mozaïk van bruin-roode, groene 
of meer blauw gekleurde ultramicronen zichtbaar, waarvan de 
hoofdkleur complementair was aan de microscopisch waargenomen 
tint. In het algemeen gelijkt dus dit beeld volkomen op dat van 
het zilverneerslag. 
Wolfraam. Het wolfraamneerslag verschilt aanmerkelijk van het 
zilverneerslag. 
In de eerste plaats vertoont het geen kleuren maar is liet, ook 
bij de dunste lagen, direct grauw. 
In de tweede plaats zijn deze neerslagen, zelfs de zeer donkere, 
ultramicroseopiseh volkomen onoplosbaar. 
Dat het reflectievermogen van wolfraam op zichzelf geen beletsel 
is voor de zichtbaarmaking der separate deeltjes, mits deze groot 
genoeg zijn, bewijst het onderzoek van de wolfraamneerslagen, die 
door kathodeverstuiving verkregen zijn (zie beneden). Men moet dus 
aannemen, dat de wolfraamdeeltjes veel kleiner zijn dan die van 
zilver en goud. Zeer onwaarschijnlijk is deze aanname niet. Bij 
i) J. C. M. Garnett (Phil. Transv. Roy. Soc. London A. Pos. 237 (1905)) wil 
deze kleurverandering verklaren door aan te nemen, dat door verhitting de den- 
siteit van het laagje kleiner wordt, dus het luchtvolume, dat door de metaaldeeltjes 
ingesloten wordt, grooter. Een dergelijke aanname wordt echter door geen enkele 
waarneming bevestigd. 
43 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXV. A°. 1916/17. 
