668 
gewone temperatuur is toch de dampspanning van het wolfraam 
oneindig Veel kleiner dan die van zilver of goud. Waar een zilver- 
draad, op donkerroodgloeihitte (600°) gloeiend, reeds na 1 / 2 uur een 
duidelijk aanslag op het glas geeft, is voor een soortgelijk effect hij 
wolfraam een gloeitemperatuur van bijna 3000° noodig *). Het ver- 
schil tusschen de verdamp- en de condensatiétemperatiiur is dus bij 
zilver slechts 60CP bij wolfraam bijna 300QU De „afschrikking” 
van den wolfraamdamp is dus enorm sterk en men kan daarom 
verwachten, dat de agglutinatietoestand van het wolfraamcondensaat 
op den glaswand zeer weinig van dien in den damptoestand zal 
verschillen. Uit het gedrag van wolfraam tegenover stikstof is af te 
leiden, dat de wolfraamdamp éénatomig is 2 ). Uit metingen van 
M. Knudsen s ) over den accommodatie-coefficient trekt ook I. Lang- 
muir 4 ) de conclusie, dat een reflectie van de wolfraamatomen tegen 
een koud oppervlak zeer onwaarschijnlijk is. (vergel. verder |). 666). 
Wij mogen dus verwachten, dat de wolfraamatomen door den glas- 
wand, waartegen zij botsen, direct worden vastgelegd en geen gele- 
genheid zullen vinden groote conglomeraten te vormen. 
Waar enkele conglomeratie der moleculen reeds moeilijk gaat, 
daar zal een rangschikking, zooals de kristalroestand dit vereischt, 
stellig niet plaats hebben. De toestand van het wolfraamneerslag 
zal dus overeenkomen met dien van het keukenzoutneerslag, met 
den amorf glasachtigen. 
De dikte van deze laag is uiterst gering. Een glaswand van 
120 c.M\, bedekt met 0.12 mgr. wolfraam, was reeds duidelijk 
grauw getint. Stellen wij het soort. gew. van het wolfraam op 20. 
dan wordt de dikte dier laag op 0,5 pp berekend. Maar ook laagjes 
van 4 maal grootere dikte waren volkomen onoplosbaar (optisch). 5 ) 
b Bij onze proeven was voor de vorming van liet wolfraamneerslag ongeveer 
6 uur, voor het zilverneerslag 1 / 2 a 2 uur noodig. 
2 ) I. Langmujr.' Journ. Amer. Chem. Soc. 35, 931 (1913). 
3 ) Ann. d. Physik, 34, 593 (1911). 
4 ) Phys. Pieview 1913 3 , 332. Vergel, ook Ibid 1C16 2 149. 
5 ) Dit verschil in grootte der deeltjes bij zilver en wolfraam komt ook tot uiting 
in de geleidbaarheid der dunne metaallaagjes, waaromtrent S. Weber en E. 
OosTERHUis zoo juist (Deze Verslagen 25 (1916), 606) zeer zorgvuldige metingen 
hebben gepubliceerd. 
Voor het optreden van een waarneembare geleidbaarheid zal n.1. noodig zijn, 
dat de afzonderlijke deeltjes aaneensluiten of hun afstand althans beneden' een zekere 
minimumwaarde is gedaald. Aan deze voorwaarde zal bij een zich vormend metaal- 
laagje des te eerder (d.i. bij geringere gemiddelde dikte) worden voldaan, des te 
kleiner de afzonderlijke deeltjes zijn. W. en O. vonden nu dat de geleidbaarheid 
bij wolfraam merkbaar wordt hij een dikte van 0,5 en een sterke toename 
vertoont bij 2,5 ; voor zilver waren deze cijfers respectievelijk 6 5 en 25 
