686 
$ 3. Poging tot een verklaring der verschijnselen. 
We willen ten slotte eenige opmerkingen maken, waarin een 
voorloopige elementaire verklaring der waargenomen verschijnselen 
gegeven wordt, ons nader voorbehoudend daaraan een meer mathe- 
matische inkleeding te geven. 
We onderstellen dat de moleculen van para-azoxyanisol, gelijk 
dat uit de chemische constitutie te verwachten is, een langgerekten 
vorm hebben, en dat een magnetisch veld hun lengte-as evenwijdig 
aan de krachtlijnen zal trachten te stellen. 
Behalve de richtende werking van het magneetveld, onderstellen 
we dat de deeltjes ook krachten van den glaswand ondervinden, 
en wel zoodanig dat de glaswand ze evenwijdig aan zich zelf tracht 
te richten. De krachten van den glaswand uitgaande doen zich, als 
alle moleculaire werkingen, slechts op zeer geringen afstand van 
den wand gevoelen. 
We nemen dan verder aan dat de deeltjes krachten op elkander 
uitoefenen, * 1 ) en wel zoo dat de deeltjes trachten hun assen onderling 
evenwijdig te draaien. 
Het gevolg van deze krachten is, dat er bij gegeven temperatuur 
en druk twee phasen in evenwicht mogelijk zijn, waarvan de eene 
zeer gevoelig is voor een uitwendig richtende oorzaak en de andere niet. 
In de eerste (de vloeibaar kristallijne) phase, zullen tengevolge van 
de richtende krachten der molekulen onderling, gebieden ontstaan 
waar de assen der molekulen om een voorkeurrichting gegroepeerd 
staan. In verschillende deelen van deze phase zullen echter als de 
uitwendig richtende invloed zwak of nul is, de voorkeurrichtingen 
naar het toeval verdeeld zijn, en als gevolg van onregelmatige 
breking zal zulk een ongeordende toestand troebel zijn. 
In de andere phase kunnen de werkingen der molekulen niet tot 
dergelijke gerichte gebieden en dus niet tot troebeling aanleiding 
lende waarnemers bij visueel onderzoek der extinctie tot geheel tegenstrijdige 
uitkomsten zijn gekomen. Daarbij komt, dat geringe verontreinigingen van bet 
preparaat en vooral ook de toestand van het glasoppervlak op den aard van het 
verschijnsel van overwegenden invloed zijn. Een nader onderzoek juist van den 
invloed der begrenzende oppervlakken is in voorbereiding ; hier zij slechts opge- 
merkt, dat wij deze metingen hebben verricht met glazen plaatjes, die niet chemisch 
gereinigd waren. 
1 ) Deze laatste krachten werken de zwermvorming in de hand. Immers indien 
in een zeker punt een molecuul zich bevindt met gegeven asrichting, zal dit op 
de waarschijnlijkheid der richting van de as van een naburig molecuul invloed 
hebben. Dientengevolge heeft het probleem dat ons thans bezig houdt over- 
eenkomst met het vraagstuk der zwermvorming in de nabijheid van het kritisch 
punt, dat door Zernike en een onzer is behandeld. 
