729 
te worden, zeer geschikt. Men kan immers een dergelijk instrument 
vrijwel elke verlangde relatieve, en absolute gevoeligheid geven 
met behulp van zijeluitingen aan het galvanometrisch deel (vermin- 
dering der relatieve gevoeligheid), aan het electrodynamometrische 
deel (vermeerdering der relatieve gevoeligheid) of aan het geheele 
instrument (vergrooting van de stroomsterkte voor het 2de nulpunt). 
Men zou nu denken dat daardoor een eenvoudig „stroométalon” of 
,,normaalinstrument” verkregen was. Dit is echter niet het geval en 
wel om de volgende redenen. Wanneer het dj namometrisch gedeelte 
van het instrument met 2 astatische bewegelijke spoeltjes gebouwd 
wordt, mag dit gedeelte constructief als onveranderlijk beschouwd 
worden. Met het galvanometrisch gedeelte is dit echter nimmer het 
geval. Bouwt men dit laatste met een permanenten veld magneet en 
een draaibare spoel, dan vormt de veldmagneet het veranderlijke 
deel. Kiest men daarentegen een bewegelijke magneet dan vormen 
de ineonstantheid daarvan zoowel als het veranderlijke magnetische 
veld der aarde de hinderpaal. Daar dit laatste jaarlijks 0.1 tot 0.3 
pro mille verandert, wordt hierdoor reeds de nauwkeurigheid als 
etalon tot dit bedrag beperkt. Als simpele aanwijzer kan het instru- 
ment echter goede diensten bewijzen wanneer geen snelle verande- 
ringen in het magnetisch aard veld optreden en geen vreemde strooi- 
velden hunnen invloed doen gevoelen. Deze laatste zouden trouwens 
door pantsering van het intrument in hun schadelijken invloed geknot 
kunnen worden. 
Ten slotte schijnt het mij toe dat de theoretische mogelijkheid 
bestaat om een dergelijk instrumenttype te gebruiken om verande- 
ringen in de horizontale intensiteit van het aard magneet veld te 
bepalen of zelfs deze direct te meten. Hiervoor zou een astatisch 
electrodynamometersysteem met een ijzerloos spoeltje verbonden 
moeten worden, welk laatste alleen onder den invloed van het 
aard veld kan afwijken. De gevoeligheid van dit laatste instrument- 
gedeelte zou belangrijk grooter moeten zijn dan die van het dyna- 
mometrisch gedeelte. De stroomsterkte zou in dit geval moeten 
gemeten worden met een stroométalon zooals die Aan Pellat of 
van Kelvin. Dat op deze wijze een praktisch uitvoerbare methode 
verkregen zou worden komt mij echter niet zeer waarschijnlijk voor. 
Het lag trouwens niet op mijn weg hierop verder in te gaan. 
Met het dooi 1 mij gebruikte toestel heb ik de gelegenheid gehad 
verschillende der genoemde feiten te verifieeren. Hierbij bleek o.a. 
b 
dat wanneer a en b bepaald waren, en de stroomsterkte 1 — 
a 
ingesteld werd, dat dan gewoonlijk het tweede nulpunt nog niet 
