730 
bereikt was. Het verschil verklaart zich echter voldoende uit het 
feit, dat 1°. de eleetrodynamometer niet astatisch was en 2°. dat 
beide instrumenten onderling een vrij sterken invloed op elkaar 
uitoefenden. Een dergelijk bezwaar zou ondervangen kunnen worden 
door een constructie waardoor het instrument ten opzichte van een 
horizontaal vlak door het midden van de magneet gebracht, uit 
twee volmaakt spiegelcongruente helften verdeeld wordt. 
Natuurkunde. — De Heer I. K. A. Wertheim Salomonson doet 
eene mededeeling : „Een nieuw hulpmiddel bij de Röntgen- 
stereoscopie ” . 
(Deze mededeeling wordt niet in het Verslag der zitting opgenomen). 
Pathologie. — De Heer C. H. H. Spronck doet, mede namens 
Mejuffrouw Wilhelmina Hamburger, eene mededeeling : ,, Over 
passieve immuniseering tegen tetanus .” 
Zooals bekend, veroorzaakt de inspuiting van een heteroloog serum 
niet zelden ziekteverschijnselen en de ervaring leert, dat de injectie 
van een groote hoeveelheid serum vaker aanleiding geeft tot z.g. 
serum-ziekte dan de inspuiting van een kleine quantiteit. Vandaar 
het streven der seruminstituten om immuunsenim te vervaardigen 
met lioogen titer, opdat met de inspuiting van een kleine hoeveelheid 
serum kan worden volstaan. Vandaar ook, dat in sommige landen 
voor enkele sera een minimum-titer wettelijk is voorgeschreven. Zoo 
is b.v. in Duitschland bij de wet bepaald, dat tetanusserum minstens 
4, diphtherieserum minstens 500 antitoxine-eenheden in één cM 3 . 
serum moet bevatten. 
Daar met het oog op de mogelijkheid, dat ook ons land in oorlog 
zou kunnen geraken, groote hoeveelheden tetanusserum vervaardigd 
moesten worden om gewonden tegen tetanus te immuniseeren, rees 
de vraag, of inderdaad gegronde redenen bestaan tetanusserum, dat 
minder dan 4 antitoxine-eenheden in 1 cM 3 . serum bevat, voor dit 
doel af te keuren. 
Het onderzoek, dat wij hebben ingesteld om deze vraag te beant- 
woorden, heeft een verrassend resultaat opgeleverd. Want het is ons 
gebleken, dat het goedkoopere tetanusserum met een titer van 2 
antitoxine-eenheden niet alleen geschikt is om gewonden te immuni- 
seeren, doch zelfs voor dit doel de voorkeur verdient boven het veel 
kostbaarder praeparaat met een titer van 4 eenheden. 
