781 
heid bij die voor Rana fusca tenslotte slechts weinig ten achter. 
Tot mijn verrassing vond ik, dat de beelden, welke het gastrulatie- 
proces oplevert, en de wijze, waarop de dorsale en de ventrale blasto- 
poruslip zich gedragen, bij Rana fusca en esculenta niet onaanzienlijk 
van elkaar verschillen, zoodat een vergelijking van beide gevallen bij- 
zonder belangwekkend wordt. Beschouwen wij eerst de feiten, om 
daarna een verklaring te zoeken. 
Het achtcellig stadium van Rana esculenta vertoont groote over- 
eenkomst met dat van Rana fusca, gelijk een vergelijking van Fig. 1 
Fig. 1. Ei van Rana esculenta, 8 cellen, van terzijde. 
Gestippeld is de grens van donkere en lichte helft. 
met de figuur voor R. fusca uit mijn vorige mededeeling terstond 
doet zien. De verhouding van de grootte der blastomeren is welhaast 
dezelfde in beide gevallen. Niettemin wijst de verdeeling van liet 
pigment op een verschil in innerlijken bouw: de grenslijn van 
donkere en lichte helft, in beide figuren door een gestippelde strook 
aangegeven, ligt bij Rana esculenta niet alleen aanzienlijk dichter 
naar de animale pool, maar loopt ook veel meer horizontaal. Nu 
valt deze grenslijn allerminst samen met de grens van het toekom- 
stige eeto- en entoderm, maar in zooverre is zij blijkbaar toch van 
belang, dat, naar wij zien zullen, bij beide kikkersoorten de 
rand van den blastoporus er kort na zijn optreden ongeveer even- 
wijdig aan loopt. Wij komen hierop later terug. 
Beschouwen wij thans de figuren 2 — 6, alle met het teekenprisma 
vervaardigd naar eenzelfde ei, dat op de animale pool en op punt 
b gemerkt was. In fig. 3 zien wij, hoe de eerste aanduiding van 
den blastoporus optreedt als een korte, dwarse spleet, een weinig 
onder den ecpiator van het ei, op een plaats dus, die geheel over- 
