789 
optrad. De conclusie moet dus getrokken worden, dat niet alleen de 
centrale blastoporuslip, maar ook liet lieele daarvóór gelegen ento- 
dertnveld een verschuiving naar de rugzijde uitvoert, en dat het 
entoderm dus blijkbaar niet alleen door den dorsalen blastoporus- 
rand naar achteren overgroeid wordt, maar ook actief naar voren 
daaronder schuift en in de diepte verdwijnt. Dit herinnert ons aan 
den strijd tusschen Roux en Schultze, in mijn vorige mededeeling 
vermeld, omtrent het voortschuiven van den dorsalen blastoporus- 
rancl. Roux meende, dat alleen de dorsale rand over den dooier 
voortschuift, hetgeen voor Rana fusca ook juist blijkt, zij het ook 
geen 180°. Schultze daarentegen verklaarde alle beweging van den 
dorsalen rand voor schijnbaar en voerde haar terug op een rotatie 
van liet ei. Actief schuift volgens hem het entoderm zich onderden 
dorsalen rand naar voren, en het blijkt thans, dat Schultze hierin, 
althans waar het Rana esculenta betreft, ook niet geheel en al 
ongelijk had, al waren zijn inzichten al evenmin volkomen juist als 
die van Roux. Ook kan het ons niet verwonderen, als door de 
bedoelde rugwaartsche verschuiving van liet entoderm een zoodanige 
rotatie van het ei veroorzaakt werd, dat een schijnbare voor waartsche 
beweging van den dorsalen blastoporusrand het gevolg was. 
Blijkbaar hebben wij in deze verplaatsing van het entodermveld 
tijdens de gastrulatie bij Rana esculenta nu dezelfde rugwaartsche 
verschuiving voor ons, die bij Rana fusca reeds in het ongekliefde 
ei voltooid is en welke maakt, dat daar in dat stadium de grens 
tusschen gepigmenteerde en pigmentlooze deel van de eioppervlakte 
een zooveel grooter hoek met den eiaequator maakt dan bij Rana 
esculenta, terwijl voor 'den juist ringvormig geworden blastoporus- 
rand bij beide hetzelfde geldt. Een en ander blijkt terstond door 
vergelijking van tig. 1 en 8 uit deze mededeeling met tig. 1 en 2 
uit de vorige. 
Alvorens thans de verklaring van dit verschijnsel te geven, moet 
een korte uiteenzetting voorafgaan van de opvatting, tot welke mijn 
theorie over den oorsprong der vertebraten betreffende de gastrulatie 
der vertebraten, met name der anamnia, leidt. Menigeen, die zich 
in deze theorie verdiept heeft, zal er zich over verwonderd hebben, 
hoe uit twee bij de Protaxonia (Hatschek) diametraal tegenover 
elkaar gelegen gebieden als topplaat (rondom de animale pool) en 
stomodaeum (rondom den blastoporus) bij de craniote vertebraten 
een orgaan ontstaan kon, dat zoozeer den indruk van een eenheid 
maakt als de hersen- en ruggemergsplaat. Een aanzienlijke ver- 
schuiving moet in ieder, geval hebben plaats gevonden, om deze 
beide deelen bij elkaar te brengen. 
51 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXV. A u . 1916/17. 
