790 
Deze toenadering nu zien wij in de ontogenie der an n el i d en zich 
voor onze oogen voltrekken. Terwijl het entoderm, dat na de productie 
der drie ectonierenkwartetten overblijft, aanvankelijk diametraal 
tegenover de animale pool ligt, vinden, wij den mond, die in aan- 
sluiting aan den blastoporus ontstaat, in de (rochophora vlak onder 
den prototrooch, den rand dus van de om de animale pool gelegen 
top plaat , terug. Gelijk ik in mijn onderzoek over de ontwikkeling 
van Scoloplos armiger uiteengezet heb, laat zich de verschuiving op 
drie verschillende factoren terugvoeren. 
dnu6 
W 
e f 9 
Fig, 10. Schematische voorstelling van het gedrag van den blastoporus, verklaring 
zie tekst, a, b, c, d bij polychaete anneliden e, f, g bij chordaten. hl. blastoporus, 
d. darm, ent. entoderm, h. pi. hersenplaat, m. mond, m.pl. medullairplaat, neur. 
neurotrooch, pr. prototrooch. 
In de eerste plaats nemen wij waar een verschuiving van het 
geheele entodermveld naar de ventrale zijde (Fig. 10a), gevolg van 
de sterke ontwikkeling der ectodermcellen aan den achterkant, d.i. 
dus voornamelijk het <7-quadrant van het ei, waartegenover een 
geringe ontwikkeling van die aan de voorzijde, het 6-quadrant, 
staat. Het entodermveld verschuift hierdoor zoover naar de ventrale 
zijde, dat niet langer zijn middelpunt, doch zijn achterrand zich 
diametraal tegenover de animale pool bevindt. Hier ontstaat later 
de anus. 
In de tweede plaats sluit zich de blastoporus niet concentrisch, 
doch excentrisch in voorwaartsehe richting (Fig. 106), hetzij met of 
zonder concrescentie der zijdelingsche randen. Dit laatste hangt af 
van de betrekkelijke snelheid, waarmede eenerzijds de zijranden, 
anderzijds de achterrand voortschuiven, en dit laatste weer hiervan, 
