Hatschek), die uit den blastoporus ontstaat, sterk naar achteren 
schuiven, om tot canalis neurentericus (dat ook uit den blastoporus 
ontstaat) te worden. Deze verschuiving naar achteren vindt nu bij 
de chordaten eveneens vervroegd plaats, n.m. reeds vóór de buis- 
vorming, tijdens het samentrekken van den blastoporusrand. Hierdoor 
wordt de definitieve, vernauwde blastoporus teruggebracht naar de 
plaats, waar hij oorspronkelijk bij de Protaxonia lag, n.m. diame- 
traal tegenover de animale pool. Of deze caudaad-excentrische sluiting 
van den blastoporus al of niet met eoncrescentie gepaard gaat, doet 
daarbij niets ter zake ; gelijk vroeger vermeld geloof ik niet dat con- 
crescentie plaats vindt, althans bij de amphibiën niet. De medullair- 
plaat, waarvan de aaideg in stadium tig. 10 e, evenals de aanleg 
van het stomodaeum in tig. 10 b, hal vemaan vormig den voorrand 
van den blastoporus omgeeft — tot welke opvatting bijv. ook 
Korschelt en Heider in de nieuwe uitgave van hun Lehrbuch 
betreffende Amphioxus komen — ondergaat daarbij een vormver- 
andering als in tig. 10 ƒ aangegeven en in mijn vorige mededeeling 
reeds besproken. Wij zien hierin het achterwaarts uitgroeien van het 
stomodaeum der anneliden tot de epichordale medullairbuis der chor- 
daten als het ware op een plat vlak geprojecteerd. In tig. 10 g is 
aangegeven, hoe zich bij den aanleg van de epichordale medullair- 
plaat nu de praechordale hersenplaat bij de cranioten aansluit, terwijl 
bij de acrania de toestand als in tig. 10 ƒ blijft. (Anat. Anz. Bd. 44). 
Hoe zijn nu onze bevindingen bij Rana esculenta met die bij Rana 
fusca in overeenstemming te brengen, hoe zijn zij zelf te verklaren 
en hoe de verschillen met laatstgenoemden vorm ? Eenvoudig hieruit, 
dat 1°. bij Rana esculenta het ei dooierrijker of liever minder iso- 
lecithaal is, en 2°. dat de verschuiving van het entodermveld, in 
tig. 10 n en b aangegeven, hier later plaats vindt. 
Keeren wij eerst nog eens tot de anneliden terug. In mijn dit 
jaar (1916) verschenen onderzoek over de ontwikkeling van Scoloplos 
heb ik erop gewezen, dat zich onder de eieren der polychaete anneliden 
drie typen onderscheiden laten. In de eerste plaats hebben wij de 
kleine, dooierarme eieren van Polygordius, Hydroides e. d., waarvan 
de klieving tot een zeer aequale coeloblastula voert. (Fig. 11a). Bij 
de grootere eieren van andere soorten laten zich nu reeds zeer 
vroeg twee soorten van polariteit opmerken, die hun invloed op de 
hier zeer determinatieve klieving doen gevoelen. In de eerste plaats 
de polaire of radiair-symmetrische polariteit, die zich uit in ophooping 
van dooier aan de vegetatieve pool, wat tot gevolg heeft, dat de 
entodermcellen veel grooter zijn dan de cellen der drie ectomeren- 
kwarletten. In de tweede plaats, de bilaterale polariteit, die zich 
