834 
wordt aangewezen als het toxische stadium. Het is merkwaardig, 
dat dit toxische stadium weer prompt kan teruggevoerd worden tot 
het normale rhythme, waarin elke boezemsystole wordt gevolgd door 
een krachtige systole van de kamer. 
In Fig. 14 zien we de curven afgebeeld van hetzelfde kikkerhartje 
van Fig. 13, maar nu, nadat 2 min. tevoren gedurende korten tijd 
de sinus venosus is afgekoeld. Het rhythme van de kamer werd na 
deze afkoeling weer volkomen normaal, zoodat elke boezemsystole 
door een kamersystole gevolgd werd. Na de afkoeling neemt de 
sinus venosns allengs weer de temperatuur van de omgeving aan, 
waardoor het tempo der hartpulsaties weer versneld wordt. Het 
gevolg hiervan is, dat het z.g. toxische stadium met onregelmatige 
kamercurven weer te voorschijn komt. De voorlaatste curve op de 
figuur vertoont in de diastolische lijn weer een 2 de groote verheffing, 
waaruit blijkt, dat op dat oogenblik de prikkelgeleiding in de kamer 
sterk gestoord is. Op deze misvormde curve volgt als steeds een 
verlengde pauze met daarop volgende vergroote systole. Vanaf dit 
oogenblik treden weer de vroegere onregelmatigheden in de kamer- 
curven te voorschijn. Dit experiment is zeer leerzaam. Wanneer we 
ons afvragen, waarom we door deze eenvoudige ingreep het toxische 
stadium konden terugbrengen tot het therapeutische, dan is het 
antwoord daarop gemakkelijk te vinden. De hiervoor beschreven 
onregelmatigheden kwamen tot stand, doordat het refractaire stadium 
van de kamer of van een gedeelte van de kamer langer duurde 
dan 1 sinusperiode. Hierdoor was de kamer of een deel daarvan op 
een gegeven oogenblik niet in staat om op de Erregung te ant- 
woorden, die haar van den boezem bereikt. Door de afkoeling van 
den Sinus venosus wordt de duur der hartperioden verlengd, zoodat 
de ontstane wanverhouding wordt opgeheven en het normale kamer- 
rhythme hervat. We hebben hiermee dus een nieuwe aanwijzing, 
dat de beschreven onregelmatigheden ontstaan door een wanver- 
houding tusschen den duur van het refractaire stadium en den duur 
der sinusperioden. Tevens leert ons dit experiment, dat bij de phar- 
maka der digitalisgroep een dosis dan toxisch is, wanneer de hart- 
frequentie een bepaalde is. Bij hooge frequenties is de toxische dosis 
een veel geringere dan bij lage. Ditzelfde geldt ook voor het veratrine. 
3. Derde stadium: Gedurende het 3 de stadium komen de perioden 
van Luciani voor. De boezems pulseeren gedurende de pauzen in 
liet normale tempo door, zoodat we hier te doen hebben met perio- 
den van de kamer (dus van het contraheerend eindorgaan). De 
opstijgende trap in het begin en de afdalende trap tegen het eind van 
