1060 
Natuurkunde. — De Heer Lorentz biedt eene mededeeling aan 
van den Heer G. J. Elias : ,,Over de omkeerbare verandering 
van de reinanente magnetisatie niet de temperatuur” 
(Mede aangeboden door den Heer Kamerlingh Onnes). 
Wanneer een ferromagnetisch lichaam, dat remanent magnetisme 
bezit, eene verandering van temperatuur ondergaat, verandert de 
magnetisatie, nemen we b.v. aan, dat bij verhooging van tempera- 
tuur deze geringer wordt. Wordt vervolgens de magneet tot de oor- 
spronkelijke temperatuur afgekoeld, dan neemt de magnetisatie wel 
weer toe, doch keert niet tot de oorspronkelijke waarde terug. Bij 
eene volgende temperatuursverhooging gelijk aan de eerste heeft 
opnieuw eene vermindering van magnetisatie plaats, en wel tot een 
bedrag, dat kleiner is dan dat na de eerste temperatnursverhooging. 
Bij daaropvolgenden terugkeer tot do aanvankelijke temperatuur 
neemt de magnetisatie weer toe, doch bereikt eene waarde, kleiner 
dan die na de eerste temperatuursverlagijig. Dit gaat zoo voort bij 
voortgezette veranderingen der temperatuur ; daarbij worden de ver- 
schillen der magnetisaties na twee opeenvolgende veranderingen der 
temperatuur van gelijk bedrag in denzelfden zin steeds kleiner, totdat 
ten' slotte een toestand bereikt wordt, waarbij de veranderingen 
omkeerbaar zijn, d.w.z, de magnetisatie vermindert bij temperatuurs- 
verhooging evenveel als ze bij daaropvolgende gelijke verlaging der 
temperatuur weer toeneemt. Derhalve is de verandering omkeerbaar 
geworden. Deze omkeerbaarheid geldt echter alleen tusschen de 
gebezigde temperatuurgrenzen ; worden de grenzen wijder genomen, 
dan moet het kringproces van verwarming en afkoeling weer eerst 
eenige malen doorloopeii worden, voordat de omkeerbaarheid bereikt 
is. Het is deze omkeerbare verandering, waarmede we ons hier 
zullen bezighouden; wordt er gesproken van temperatuursverandering 
kortweg, dan zullen we daaronder de omkeerbare verandering verstaan. 
Proeven hieromtrent zijn o.a. gedaan door Ashworth en door 
Durward "). Beiden hebben verschillende staalsoorten onderzocht, 
benevens gietijzer. Eerstgenoemde vond zeer verschillende waarden 
voor de verandering met de temperatuur, al naar gelang van de 
gebezigde staalsoort. In de meeste gevallen werd de coëfficiënt «, 
gedetiniëerd door de betrekking 
-O], 
waarin Mi^ resp. Mt^ de magnetisatie voorstelt bij de temperatuur 
1) G. R. Ashworth. Proc. Roy. Soc. A. 62 p. 210, 1898. 
Durward. Sill. Journ. 5 p. 245, 1898. 
