1166 
ligging van de trocldea en \an de aanhechting aan den balbus 
kennen. Aan Fick komt de verdienste toe er het eerst op gewezen 
te hebben, hoe we door een coördinatenstelsel de oorsprorigs- en 
aanhechtingspunten der oogspieren kunnen aaiigeven. Ook zijn door 
Fick en later door Ruete eenige metingen verricht. Veel nauw- 
keuriger zijn dergelijke metingen naderhand door Voi.kmann bij 
minstens 30 oogen uitgevoerd. 
VoLKMANN dacht zich een rechthoekig coördinatenstelsel, waarvan 
de assen gaan door het draaipunt van het oog. De as, welke de 
draaipunten der beide oogen verbindt, wordt de .r-as genoemd en 
wel positief van het draaipunt uit slaapwaarts. De as, verticaal 
door het draaipunt, wordt de z-as genoemd, terwijl het gedeelte 
boven het draaipunt positief wordt gerekend. De as, loodrecht op 
beide vorige, de sagittale as, wordt de y-a,s genoemd, waarvan het 
gedeelte achter het draaipunt door Volkmann positief werd genomen ; 
in overeenstemming met Zoth en von Kries in het handboek van 
Helmholtz zal evenwel hier het gedeelte van de y-as vóór het 
draaipunt positief worden gerekend. 
Voor de metingen van de ligging der oorsprongs- en aanhechtings- 
punten der oogspieren volgens dit coördinatenstelsel is de houding 
van het hoofd niet onverschillig; men moet zich het hoofd flink 
rechtop gehouden denken. 
Als aanhechtingspunt der oogspieren nam Volkmann het midden 
der insertielijn. Noemen we nu de coördinaten voor de aanhechting 
van den m. obliquus superior : x;, yien zi en voor de trocldea Xo, t/o en Zo, 
dan was het resultaat der metingen door Volkmann verricht de vol- 
gende gemiddelden : 
ajj = 2.9 inM. yi — — Zi= 11.05 inM. 
= - 15.27 niM. yo = 8.24 niM. = 12.25 mM. 
Voor zijne berekeningen nam Volkmann aan, dat het normale oog 
overeenkomt met een bol, waarvan de straal 12.25 mM. bedraagt, 
terwijl het draaipunt 1.29 niM. achter het middelpunt van dezen 
bol zou liggen, zooals door Donders en Doyer bepaald is. Het is 
noodzakelijk, dat het draaipunt, niet alleen in het oog, doch ook in 
de orbita een constante ligging heeft, daar we zoowel de ligging 
van het aanhechtingspunt als de ligging van de trochlea ten opzichte 
van het draaipunt bepalen. Floogstwaarschijniijk bestaat er noch in 
de orbita, noch in den oogbol een eigenlijk constant draaipunt. 
Toch hebben de onderzoekingen van Helmholtz, Donders, Müller, 
Volkmann, Woinow, Berltn e. a. geleerd, dat het aanneraen van 
een vast draaipunt voor het normale oog zeker niet ver van de 
waarheid af is, dat dus het gebied, hetwelk Herino de interaxiale 
