1223 
superius, bij alle andere tot op lieden onderzochte zoogdieren met 
twee halsknoopen komt zij tot stand met het ganglion cervicale 
inferius. V. d. Broek meent dit voor het konijn, bij welk dier 
slechts bij uitzondering een afzonderlijk ganglion cervicale medium 
voorkomt, bewezen te hebben. Zóó zouden wij ons dus ook den 
toestand kunnen denken bij het paard en de herkauwende huis- 
dieren, met uitzondering van de geit, welke dieren als regel slechts 
een ganglion cervicale superius en inferius bezitten ; als regel, want, 
hoewel allerwege wordt aangegeven dat de halssympalhicus van 
het paard constant twee gangiia heeft, is door mij tweemalen, in 
beide gevallen alléén in den vagosy mpathicus dexter van deze dier- 
soort, een ganglion cervicale medium gevonden. Bij beide paarden 
was de rechter vagosjmpathicus ter hoogte van den 2*^^^ en 3™ hals- 
wervel gerekt spoelvormig verdikt, respectievelijk over een lengte 
van 13,5 en 11 c.M., bij beide bedroeg de grootste breedte Sra.m.; 
bij het eene paard was in het proximale gedeelte van deze zwel- 
ling een ganglion aanwezig, 15 m.m. lang en 6 m.m. breed, terwijl 
in het distale gedeelte ervan meerdere kleinere gangiia te zien 
waren ; bij het andere paard was de ganglionaire massa meer gelij- 
kelijk over de geheele zwelling verdeeld ; zij kwam zeer fraai voor 
den dag toen dit gedeelte, na eei'st met formaline 10 "/o en alcohol 95 
behandeld geweest te zijn, in glycerine en water, gelijke deelen, werd 
geplaatst. Ongelukkigerwijze was iu beide gevallen de zijdelingsche hals- 
streek dier paarden door studenten in bewerking, toen ik de gangiia 
ontdekte, zoodat ik niet heb kunnen nagaan welke takken ervan 
uitgingen en of zij al dan niet door rami communicantes met hals- 
zenuwen in verband stonden. Het verspreid voorkomen van gangiia 
in het eerstgenoemde geval was voor mij aanleiding de rest van 
dit gedeelte van den halssympathicus van het paard microscopisch 
te onderzoeken, bij welk onderzoek bleek dat allerwege gangiia 
voorkwamen. Dit was voor mij een reden in deze richting meerdere 
onderzoekingen te doen ; ik heb de verschillende gedeelten van 
de grensstreng van meerdere paarden en honden, van een rund, 
een kalfsfoetus (4 mud.), een geit en een varkep, benevens van 
enkele diersoorten den riervus splanchnicus major en van het paard 
vertakkingen van den plexus lienalis, deii plexus mesenlericus 
cranialis (superior), den nervus vertebralis en rami communicantes 
van borst en lenclengedeelte op het voorkomen van microscopische 
gangiia onderzocht. Het pars cervicalis van het paard is telkens 
tusschen het ganglion cervicale superius en het g. c. inferius in een 
proxirnaal, midden en distaai derde gedeelte verdeeld, van de 
andere gedeelten zijn, als bij de ovei-ige diersoorten, stukjes uitge- 
