1267 
lijn bij waarnemingen van het boog- of het vonkenspeotrnm eenigszins 
verschillende waarden zon krijgen, is a priori wel te verwachten, 
maar dat men bij waarnemingen van eenzelfde lijn in hetzelfde 
spectrum, zulke verschillende waarden van het drukeffect per atmosfeer 
verkrijgt, doet vreemd aan. 
Zoo vindt men gemiddeld uit de waarnemingen van Bilham bij 
5 atmosferen overdruk (B^) een grootere waarde in het drnkeffect 
per atmosfeer dan uit die van denzelfden waarnemer bij 10 atmosferen 
overdruk {B^). We kunnen dus terstond formuleeren ; 
In dit nikkel spectrum is het drukeffect niet evenredig met de 
druk vermeerdering. 
Eene algemeene studie van de vraag, hoe het drukeffect dan wel 
met den druk verandert, is uit het voorhanden waarnemingsmateriaal 
niet te doen. In ’t algemeen is er geen regelmatigheid te bespeuren ; 
wel is voor de meeste lijnen B^ j> B^ wat er dns op wijst, dat bij 
sterkere drukvermeerdering de verschuiving minder sterk verloopt, 
maar op dezen regel zijn uitzonderingen bijv. Groep I (A 3524.69) 
waar B^ en Groep II (A 3610,68 en X 3807.29) waar 
B^ = B^. 
Wel is merkwaardig, dat de gemiddelde waarde van i?, en 
voor de groepen I en II dezelfde zijn (2.8, resp. 1.9). Bij groep IV 
vindt men hiervoor de waai’den (13.1, resp. 8.1), die onderling 
een verhouding hebben, die iets grooter is dan 2.8 en 1.9. Van 
groep 111 en V is wegens te weinig waarnemingen i?, niets van 
die verhouding te zeggen. 
Dat men bij 5 atmosferen drukvermeerdering een grootere ver- 
schuiving krijgt dan bij 10 atmosferen, zooals we dat aantreffen bij 
A3548.32 (Groep 1) (bij 5 atm. 5 X 5.0 = 25 en bij 10 atm. 10 X 2.1 = 21) 
zal de verklaring van het drukeffect nog moeilijker maken. Een 
dergelijk geval doet zich voor A 3972.32 (Groep III), waar Bii.ham 
zoowel voor 5 als voor 10 atmosferen drukvermeerdering dezelfde 
verschuiving (28) constateert, zoodat dus blijkt, dat wanneer men 
den druk van 5 tot 10 atmosfeeren opvoert, de spectraallijn geen 
verschuiving ondergaat. 
Bezien we nu eens de waarnemingen van Düffield, dan blijkt ook 
daaruit, dat we daar in ’r algemeen aantreffen, dat de verschuiving 
per atmosfeer, berekend uit de lagere drukken (10 atm.) (D,) in ’t 
algemeen grooter is dan die, berekend uit de waarnemingen bij 
hoogeren druk (20 — 100 atm.) {D^). Uitzonderingen vindt men in 
groep I bij A 3783.67, welke lijn in het boogspectrnm een verschui- 
ving vertoont evenredig met de drukvermeerdering; voorts bij 
A 3775.74 uit groep II, waar de verschuiving bij sterkere drukver- 
