1273 
die formules afleiden, die evenals Sm. II op de onderstelling van 
wrij\ing berusten, laten zicli er niet over uit, waarom zij meenen, 
dat de beweging van het deeltje door wrijving gedempt wordt, maar 
waarschijnlijk gaan zij van dezelfde voorstelling uit als von Smolu- 
CHOWSKi. Immers, wanneer de omringende vloeistof (of gas) niet met 
het deeltje meebew'eegt, kan er \an wrijving volgens de gewone 
wetten der vloeistofwrijving geen sprake zijn. Maar tevens is het 
duidelijk, dat de meening aangaande het tneebewegen in directen 
strijd is met de residtaten der statistische mechanica. Gibbs b.v. 
bewijst, dat bij statistisch evenwicht de snelheden der verschillende 
deeltjes, die een systeem vormen, van elkaar onafhankelijk zijn, 
althans in het geval, dat de kinetische energie een homogene 
quadratische functie der snelheden is, met coëfflcienten, die van de 
coördinaten onafhankelijk zijn. En dit is bij de coördinaten, die de 
beweging van een gesuspendeerd deeltje en die van de moleculen 
van het medium bepalen, zeker het geval. 
Maar de statistische mechanica leert meer. Zij toont ook aan, 
dat er onafhankelijkheid aangenomen moei worden Insschen de 
snelheids- en de rnimteverdeeling ^). Nemen wij dus aan, dat de 
moleculaire krachten door den onderlingen stand der moleculen 
bepaald zijn, dan volgt, dat ook de krachten onafliankelijk van de 
snelheden moeten zijn en dat een formule van den vorm .5? = — y> v 
niet kan gelden. 
Nu is het. waar, dat gebleken is, dat de wetten der classieke 
mechanica en dus ook die van Gibbs’s statistische mechanica niet op 
alle processen der natuur van toepassing zijn. Maar wij hebben 
toch allen reden om aan te nemen, dat deze wetten voor de warm te- 
be weging van moleculen en \an gesuspendeerde deeltjes met vol- 
doende benadering gelden, zoodat het ons voorkomt, dat er niet te 
twijfelen valt aan het resultaat, dat de krachten, die op deze deeltjes 
werken, bij statistisch evenwicht onafhankelijk van de snelheden zijn. 
Toch schijnt op het eerste gezicht de onderstelling vaji wiijving 
zeer plausibel, en er zijn verschillende beschouwingen, die er de 
juistheid van schijnen aan te toonen. Wij zullen eenige dezer beschou- 
wingen nader onderzoeken. 
1®. In de eerste plaats is het duidelijk, dat een bewegend deeltje 
eerder met den voorkant, fde zijde, die bij de beweging vooraan 
gaat) dan met den achtei'kant tegen een ander deeltje zal botsen, 
en dat het daarbij een kracht, tegengesteld aan de snelheid, waarmee 
het aankomt, zal ondervinden. 
1) J. W. Gibbs. Elemenlary Principles in Statislical Mechanics. p. 46 — 47. 
q J. W. Gibbs, 1. c. ch. VI. 
82 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIV. A^. 1915/16. 
