1280 
grootlc liet minst bekend is. Wanneer wij toch een schatting van 
liaar waarde willen maken, ligt het voor de hand, dat wij onze 
toevlucht nemen tot den wrijvings-, den wanntegeleidings-, en den 
ditFnsie-coëfficient. Eigenlijk is t de botsingstijd (wij zullen door dit 
woord steeds den tijd tusscken twee botsingen aanduiden) van een 
molecuul, dat vlak bij het oppervlak van het BKOWN’sche deeltje is 
gelegen, en dat dus, behalve tegen omringende moleculen ook tegen 
\et deeltje kan botsen. Voor vloeistoffen echter zullen wij aannemen, 
dat deze botsingstijd niet veel verschilt van die voor een geheel 
door oplosmiddel omringd molecuul. 
Maxwell heeft voor gassen voor de drie bovengenoemde coëf- 
ticieiden de volgende formules opgesteld ; 
1 1 
Z = — osl =: OS^T 
3 ' 3 " 
1,6 1,6 
X = QslCo = o; 
3 ^ 3 ^ 
I 1 
D — — si = — s'^r 
3 3 
waarin p de dichtheid, s de gemiddelde snelheid en / de gemiddelde 
weglengte voorstelt. Hij bepaalt I dan voor de eerste twee formules uit : 
1 
:jxd^n l/2 
(5) 
Bij de diffusie wordt / natuurlijk wat ingewikkelder. 
Wanneer wij ons nu afv ragen in hoeverre deze theorie van 
Maxwell ook voor vloeistoffen van toepassing is, dan meenen wij 
vergelijking (5) niet te mogen toepassen. Tegen het aanneraen van 
vergelijkingen van den vorm (4) lijkt ons minder bezwaar te bestaan, 
wanneer Avij aan / maar de juiste beteekenis toekennen. Wij zullen 
n.1. onder I vei’Staan den weg, dien een molecuul gemiddeld in een 
bepaalde richting atlegt. Na het afleggen ervan zal een nieuwe 
snelheid zijn ontstaan, en een nieuwe weg I beginnen, die onaf- 
hankelijk van den voorgaanden is. Gedurende het afleggen van den 
weg / zal de richting der snelheid dus gemiddeld 90° gedraaid 
worden. Of die snelheidsverandering dan het gevolg is van de 
botsing tegen een enkel ander molecuul, of van attractiekrachten 
uitgeoefënd door meerdere omringende moleculen, doet dan niet ter 
zake. Evenzoo zullen Avij onder t den tijd verstaan, dien de snelheid 
gemiddeld noodig heeft om haar richting 90° te draaien. De zoo 
gedefinieerde / en t zullen wij de werkzame weglengte en den werk- 
) De factor 1,6 is niet door Maxwell, maar door O. E. Meijer ingevoerd. 
