1281 
zamen botsingstijd noemen. En deze werkzame botsingstijd is het 
ook die in vergelijking (3) voorkomt, zooals uit de afleiding blijkt. 
Wanneer wij deze beteekenis aan / en t toekennen meenen wij, dat 
de beschouwingen, die aan Maxwell’s afleiding der vergelijkingen 
(4) ten grondslag liggen, ook voor vloeistoffen tot zekere hoogte geldig 
blijven, en dat te verwachten is, dat de zoo berekende t bij benadering 
aan de in vergelijking (3) voorkomende grootheid t gelijk zal zijn. 
Het is duidelijk, dat dit slechts tot zekere hoogte het geval kan 
zijn. Zoo hebben wij" bij diffusie steeds te doen met twee stoffen, 
b.v. alkohol en water. Uit de waarde van D kunnen wij dus b.v. 
de I voor de alcohol-moleculen afleiden. Maar het is geenszins zeker, 
dat wij deze I ook mogen gebruiken waar wij de / voor alcohol- 
moleculen in alcohol of van water-moleculen in water willen kennen. 
Maar ook tegen de formules voor ? en k bestaat bezwaar. 
Maxwell nam bij zijn afleiding toch alleen convectie van hoeveelheid 
van beweging en energie in aanmerking. Bij botsing worden deze 
grootheden echter ook door het eene molecuul aan het andere 
afgestaan. En het is duidelijk, dat tengevolge hiervan een correctie 
moet woi’den aangebracht, die bij vloeistoffen veel grooter zal zijn 
dan bij gassen. 
Wij zullen nu nagaan in hoeverre of, niettegenstaande de genoemde 
bezwaren, de uit de vergelijkingen (4) berekende grootheden t een 
bruikbare waarde voor de berekening van A® opleveren. Wij vinden 
dan voor eenige stoften ; 
metylalcohol 
etylalcohol 
water 
glycerine 
1,0 . 10-11 
2,8 „ 
0,7 „ 
2,3 . Ï0-« 
ric 
0,9 .10-12 I 
4,1 
Tjj in water 
etylalcoliol 1,6 . 1 0— 1*1 
glycerine 1,6 ,, 
rietsuiker 5,4 ,, 
ureum 2,4 ,, 
De index bij r geeft aat) uit welke grootheid zij berekend is. 
De waarden voor de constanten s, k en D enz. waaruit deze 
t’s berekend zijn, zijn ontleend aan het ,,Recueil de constantes 
Physiques” in 1913 uitgegeven door de Société francaise de Physique. 
Zooveel niogelijk zijn de waarden bij kamertemperatuur genomen. 
Wij znllen nu nagaan welke waarde t zou moeten hebben, opdat 
v^ergelijking (3) met de waarnemingen overeenstemt. Nemen wij 
eenige door Perrin en Uhaudesaigües 0 gemeten uitwijkingen van 
guramigutdeeltjes in water en onderstellen wij, dat de straal van 
1) Perrin en Chaudesaigues. G. R. 146 en 147. 
