1369 
is gericht, de banen in lioofdzaak in horizontale richting loopen. 
Uit de helling die de scliijnbare banen aannemen wanneer de spiegel 
met een bekende snelheid draait, kan men de grootte van de snelheid 
in de as van de buis, dus de maximumsnelheid afleiden. Men kan 
geraakkelijk inzien dat die bepaling het nauwkeurigst wordt indien 
men de snelheid van den spiegel en den afstand tot de glazen buis 
zoo kiest, dat de hellingshoek a der banen met de horizontale 
richting ongeveer 45° wordt. Door de richting van den stroom in 
den electromotor, die den spiegel in beweging brengt om te keeren, 
kan men direct den hoek 2 a aflezen. De draaiingssnelheid van den 
spiegel bedroeg 1.052 omwentelingen per seconde. De ,, effectieve 
lengte” van den afstand van de draaiingsas van den spiegel tot de 
as van de buis kon op minder dan een millimeter worden bepaald, 
waarbij natuurlijk rekening werd gehouden met den doorgang van 
het licht door water en door glas. 
5. In een richting loodrecht op de buis stralen de kleine gas- 
bellen minder licht uit dan in een richting die een kleineren hoek 
maakt met den waterstroom en waarbij men dus meer tegen het 
licht inziet. 
Bij enkele proeven heb ik in een schuine richting waargenomen, 
waarbij de grootere intensiteit bevorderlijk is aan de nauwkeurigheid 
der instellingen. Het is dan echter noodig dat de waarnemingen 
gereduceerd worden op de waarden die men in een vlak loodrecht 
op de draaiingsas van den spiegel zou vinden. Inplaats van die 
reductie uit te rekenen uit de hoeken die de afwijking bepalen, heb 
ik er de \'oorkeur aan gegeven door eene afzonderlijke proef eene 
experimenteele correctie aan de waargenomen waarden van « aan 
te brengen. 
Ik heb daarvoor gebruik gemaakt van een reeks lichtpunten die 
met de snelheid van den w^aterstroom zich voortbewogen, maar een 
grootere intensiteit en bijzondere regelmatigheid hadden. Op een 
koperen schijf van omstreeks 20 cm. middellijn zijn dicht bij den 
rand 36 stalen kogeltjes bevestigd. Voor deze hulpproef kan het vlak 
van de schijf loodrecht geplaatst worden op de richting waarin het 
licht van de buis bij de stroomingsproeven naar den spiegel wordt 
gezonden, terwijl er tevens voor gezorgd is dat de kogels in het 
onderste deel van hun baan dezelfde richting als de waterstroom 
in het midden van de buis hebben. De koperen schijf is zeer dicht 
bij de glazen buis aangebracht en een sterke lichtbundel op het 
onderste deel van de schijf geconcentreerd, zoodat men nu in den 
draaienden spiegel de heldere lichtpunten der bewegende kogeltjes 
