1591 
Daar die astrolabia ook gebruikt werden voor de asti’ologie, die 
in het begin der 15® eeuw in Portugal even als elders veel beoefend 
werd, is er geen voldoende grond om aan te nemen dat de kennis 
der arabische astrolabia in Portugal zou zijn verloren gegaan, en 
deze instrumenten later van uit Neurenberg weder zouden zijn inge- 
voerd. Trouwens in 1481 werd reeds door Diego d’Azambüja op 
zijn tocht naar Guinea het astrolabium gebruikt. 
In de tweede plaats behandelt Bensaude de tafels die in Portugal 
gebruikt werden om de plaats van de zon en voornamelijk haar 
afstand tot den hemelpool voor eiken dag te doen kennen. Naar 
men algemeen beweerde zouden het de tafels geweest zijn door 
Regiomontanüs in zijne Ephemeriden medegedeeld. In deze tafels 
vindt men echter alleen de lengte van de zon of hare plaats in 
de verschillende teekens van den dierenriem, en wil meji daaruit 
den afstand van de zon tot den hemelpool afleiden, dan is eene bere- 
kening noodig door middel van formules, wier kennis men zeker 
niet bij de zeevaarders aan boord der schepen kon verwachten. In 
een ander werk van Regiomontanüs ,,Tabulae directionnm” geeft hij 
echter de afstanden van de zon tot den hemelpool, niet voor eiken 
dag, maar voor de verschillende standen welke de zon in den 
dierenriem inneemt, zoodat de zeevaarder die bij zijn breedte- 
bepalingen alleen die poolsafstanden noodig heeft, toch beide wer- 
ken van Regiomontanüs moest inedenemen, hetgeen zeker vrij 
omslachtig was. 
De heer Bensaude is er nu bij zijne onderzoekingen in geslaagd 
een Portugeesch werkje te vinden, dat veel beter voor het gebruik 
door zeevaarders geschikt is. Het bestaat uit twee deelen : 1“ het 
Reglement \'oor het gebruik van het astrolabium en het quadrant; 
2“. eene verhandeling over de hemelspheer. 
Het titelblad van het werk, waarvan zich een exemplaar in de biblio- 
theek te Munchen bevindt, en dat door Bensaude photographisch is 
uitgegeven, is ten deele gescheurd, zoodat het jaar van de uitgaaf en 
de naam van den drukker niet zijn te lezen. Vermoedelijk is het 
gedrukt door Hermao de Campos, van wien het oudste bekende werk 
te Setubal in 1509 is uitgegeven. Het te Munchen gevonden exem- 
plaar schijnt niet de eerste uitgaaf te zijn, maar een herdruk van 
eene vroegere. 
Het boekje bevat een opgaaf hoe de breedtebepalingen op ver- 
schillende plaatsen moeten worden veriücht, en hoe met de poolster 
de breedte is te vinden ; verder is er aan toegevoegd eene lijst van 
de breedte van verschillende punten op de westkust van Afrika, de 
handelwijze die men moet volgen bij de bepaling van den weg, dien 
103 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIV. A^. 1915/16. 
