1593 
schrijft, volbracht is volgens de regels van het astrolabium én 
waarvan de uitkomsten volkomen overeenstemmen met de gegevens 
in de tafels van het Munchener exemplaar van het Reglement. 
Het is niet met zekerheid uit te maken aan welke bron Zacuto 
zijn bovenvermelde tafels ontleend heeft, doch BknszVUEB geeft volgens 
de onderzoekingen van Steinschneider tal van manuscripten op, die 
sedert de vervaardiging der alphonsinische tafels in 1252 over astro- 
nomische onderwerpen en instrumenten in Spanje, Provence en Por- 
tugal geschreven zijn, voornamelijk door Arabieren en geleerde Joden 
uit de 14" en 15" eeuw. Aan deze schrijvers sluit Zacüto zich aan, 
zoodat hij waarschijnlijk met behulp vmn de door hen bijeengebrachte 
gegevens zijn tafels heeft kunnen samenstellen. 
Met groote waarschijnlijkheid mag men dus aannemen dat de 
zeevaartkundige kennis der Portugeezen tijdens hunne groote ont- 
dekkingen niet aan den invloed der Duitsche geleerden, maar aan 
hun eigen landgenooten is te danken. 
Scheikunde. — De Heer Schreinemakers biedt eene rnededeeling 
aan over mono- en divanante evemoichten” . VIII. 
12. NaAere beschouwing dei^ hivariante velden; de keerlijnen. 
De verschillende eigenschappen der kurven en velden, die wij in 
de vorige mededeelingen hebben afgeleid, gelden alleen onder enkele 
voorwaarden, die wij tot nog toe stilzwijgend hebben aangenomen. 
Zij gelden namelijk niet alleen in de onmiddellijke nabijheid van 
het invariante punt, maar ook nog op eenigen afstand, ni. onder 
de voorwaarden : 
1°. de beschouwde punten mogen in het P, J'-diagram niet te ver 
van het invariante punt liggen ; de P en T der beschouwde even- 
wichten mogen dus niet te veel van de P en T van het invariante 
punt afwijken ; 
2“. de samenstellingen der optredende phasen mogen niet te veel 
verschillen van de samenstellingen, die ze in het invariante punt 
hebben. 
Wij zullen het ,,niet te ver” en „niet te veel” in deze voor- 
waarden later iets nauwkeuriger aangeven. 
Zoolang aan deze voorwaarden voldaan is, blijven de afgeleide 
eigenschappen geldig; is er niet aan voldaan, dan kunnen afwijkiii- 
gen optreden. 
103 * 
