1631 
Wanneer men intnsschen, in plaats van zout- of siiiker-oplossingen, 
waterige oplossingen van reulcstoffen, die uit den aard der zaak min 
of meer vluchtig zijn, neemt, is de nevel onbestendig. Hij verdwijnt 
in eenige minuten. Toch is men ook dan in staat onmiddellijk na 
de vorming in het ultramicroscoop de fijne waterdrupjes waar te 
itemen, levendig BROwN’sche bewegingen uitvoerend. 
Reeds terstond bleek, dat de reuk langer blijft, dan de nevel 
standhoudt, m. a. w. dat een reukstof, zooals trouwens niet anders 
te verwachten is, nooit enkel in nevelvorm, maar ook in zuiveren 
gasvorm voor ons zintuig waarneembaar is. Tot een soortgelijke 
uitkomst kwam in 1905 ook J. Aitken ^), toen hij constateerde, 
dat reukstoffen in een ruimte, waarin ionen ontbreken, niet tot 
nevelvorming uit oververzadigde lucht aanleiding geven. 
Maar er deed zich een ander merkwaardig verschijnsel voor. 
Wanneer men een eenvoudigen waternevel of een zouthoudenden nevel 
tegen een metalen plaat, die goed geïsoleerd (barnsteen-isolatie) met 
een electroscoop verbonden is, strooraen laat, dan gelukt het niet 
onder de omstandigheden van het experiment een lading zichtbaar 
te doen worden. Dit is verklaarbaar, omdat volgens Stefaniisi zoo- 
wel positief als negatief geladen deeltjes in den zoutnevel voor- 
handen zijn, klaarblijkelijk in gelijk aantal. Tusschen twee geladen 
condensatorplaten gebracht, heldert de overigens bestendige nevel op, 
terwijl de iets grooter deeltjes naar de positief, de iets kleinere naar 
de negatief geladen plaat worden getrokken. 
Namen wij daarentegen een reukstofhoudenden nevel en lieten wij 
dezen, onbestendig als die is, zelfs van uit eenigen afstand, tegen 
een metalen plaat stroornen, dan vonden wij een zeer sterke lading 
en wel onder de voorwaarden van het experiment (2 atmospheren 
overdruk) altijd een positieve lading. Terwijl de nevel zi(di na 
afbreken van de strooming vervluchtigt, blijft de lading op den 
electroscoop achter. De omringende lucht is kennelijk niet meer 
geleidend dan zij zonder nevel zou zijn. De van de plaat afvloeiende 
druppels blijken eveneens geladen en wel steeds positief (onder de 
voorwaarden der proef). 
In de literatuur is reeds vroeger sprake geweest van dampen, die 
zich bij voorkeur om de positieve ionen als kernen in drupvorra 
condenseeren. ®) Het trekt achteraf de aandacht, dat in de bedoelde 
sporadische gevallen van min of meer riekende substanties gebruik 
is gemaakt. Ons gaf het aanleiding alle te onzer beschikking 
9 J. Aitken, Proc. Roy. Soc. of London. Vol 24, p. 894. 1903. 
Verg. H. Kamerlingh Onnes en W. H. Keesom. Ene. d. meth. Wissensch. 
V. 10, p. 910, noot 937, alwaar de literatuur tot 1912 is vermeld. 
