1644 
maar bij temperatuurverlaging gaandeweg mono-moleculair worden 
(zooals bij kwikdamp het geval is), blijkbaar hoven de normale voor Hg, 
zal liggen (de kritische drukken van Hg^ en Hg, zijn nl. gelijk, 
terwijl T]c bij Hg, het dubbele is van Tk bij Hg,), zoo zal bij een 
temperatuur (betrokken op Tk van Hg,) beneden (Zfc), de dampdruk 
betrekkelijk te groot zijn, derhalve ƒ te Hem. Bij associeerende stoffen 
als azijnzuur echter, waar de associatie bij hoogere temperatuur 
afneerat, zal daarentegen de darapdrukcurve — indien n.1. bij Tk 
de associatie grootendeels is verdwenen — beneden die voor (Az), 
liggen. Daardoor wordt bij een zekere waarde van T: (7^), beneden 
(7i.)i de dampdruk betrekkelijk te klein, en dus ƒ te groot. 
Dit alles betreft de genoemde extreme gevallen. In tusschen- 
liggende gevallen — wanneer de stof bij T^ slechts gedeeltelijk is 
geassocieerd, zoodat 7’ moet betrokken worden op een temperatuur 
tusschen Tl-, en 77, — zal de waarde van ƒ, in betrekking tot de 
normale bij die gereduceerde temperatuur m, geheet van de waarde 
van m afhangen, en kan men niet van te voren zeggen of in een 
bepaald geval de waarde van ƒ kleiner dan wel grooter dan de 
normale waarde van ƒ zal zijn. 
En ook zal de waarde van ƒ kunnen gewijzigd worden, wanneer 
er bij de dissociatie der dubbelmoleculen voluumvergrooting of 
-verkleining intreedt, of wanneer de dissociatiewarmte van 0 verschilt. 
Dit komt b.v. duidelijk uit in de formule, welke ik vroeger voor 
fk in het meest algemeene geval heb afgeleid ^). 
Men vindt nl. bij Tk voor de waarde van 
fk = {fk), X te 1 + •^ 
RTi 
waarin ( /7)„ de waarde van fk is, wanneer de stof enkelvoudig ware, 
d. w. z. d (dissociatiegraad der dubbelmoleculen) =0 ofl. De factor 
te is een tamelijk gecompliceerde functie van (en van de eventueele 
volumeverandering Lb bij dissociatie van 72 dubbelmolecuul tot één 
enkelvoudig molecuul), terwijl ook ^ een functie van d en Lb is. 
De grootheid f stelt de inioendige dissociatiewarmte (geabsorbeerde) 
bij de genoemde dissociatie voor. De waarde van te’ iS; wanneer 
Lb = 0, steeds <(1, zoowel in de nabijheid van = 0 als van 
/?=!. Dit laatste is schijnbaar in strijd met hetgeen wij boven 
opmerkten aangaande stoffen die zich als azijnzuur gedragen, waar 
bij lagere temperaturen / grooter dan normaal wordt gevonden. Maar 
1) Zie Archives Teyler 1908, p, 40 — 42, en ook Deze Verslagen van 17 Juni 
1914, p. 159. 
